Meyveler / Ayva / Ayva çeşitleri
Ayva çeşitleri
Genel bakış
Ayva, kültürü yapılan yumuşak çekirdekli meyve türleri içinde çeşit sayısı en az olanlardandır. Bunun bir nedeni, dünyanın birçok ülkesinde ayvanın meyvesi için değil armuda anaç olarak yetiştirilmesidir. Meyve kalitesi yüksek çeşitler yerli çeşitlerimiz arasında bulunmaktadır [2, 7]. Ayvanın kendine verimli olması ve çok eski zamanlardan beri çelik ve dip sürgünüyle çoğaltılması da çeşit sayısının az olmasında etkili olmuştur [4].
Ülkemizde Altın 35, Zeybek 35, Ege 2, Ege 22, Ege 25, Ekmek, Eşme, Gördes ve Şekergevrek adında tescilli çeşitler bulunmaktadır. Sakarya'da Eşme öne çıkmakta, kapama bahçelerde Ege 22, Limon ve Gördes de yer almaktadır [3].
Bunların yanı sıra Havan, Beyaz, Viranyadevi, Bencikli, Demir, Bardak, Çukurgöbek, Çengelköy ve İskilip gibi birçok yerel çeşit bulunmaktadır [3, 7]. Çeşit adları bölgeden bölgeye değişebildiği için bazı çeşitler farklı adlarla da anılmaktadır.
Islah: Ülkemizde seleksiyon yoluyla ayva çeşidi geliştirme çalışmaları 1960'lı yıllarda Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nde başlamıştır; Ege 2, Ege 22 ve Ege 25 bu çalışmalarla tescil ettirilmiş, 2015'e kadar enstitü tarafından 5 çeşit ve 1 anaç geliştirilmiştir. 2011–2015 yıllarında farklı bölgelerde kırmızı renkli meyve özelliği gösteren ayva genotipleri de belirlenmiştir. Geliştirilen çeşit sayısı az olsa da ayvada genetik çeşitlilik oldukça yüksektir [9].
Önemli çeşitler
Eşme
Ülkemizdeki kapama ayva bahçelerinin büyük çoğunluğu bu çeşitle kurulmuştur [7] ve adını Adapazarı'ndaki Eşme beldesinden alır [3]. Meyveleri yuvarlak, sapa doğru biraz uzunca, bol sulu ve mayhoş tatlıdır. Ağaçları orta kuvvette gelişir [7]. Yarı kurak Şanlıurfa koşullarında sekiz yıl boyunca izlenen Eşme'de ortalama meyve ağırlığı 349 g, suda çözünür kuru madde %15,6 bulunmuş; çeşit bu bölgede de başarıyla yetiştirilebilmiştir [4].
- Hasat
- Eylül sonu–ekim başı; hasat fazla geciktirilmemelidir [7]
- Çiçeklenmeden hasada
- Şanlıurfa'da ortalama 180 gün [4]
Şekergevrek
Meyvesi iri ve düzgün şekillidir; karın tarafı şişkin, sap ve çiçek çukuruna doğru dardır. Kabuğu ince, meyve eti gevrek, sulu ve hafif mayhoştur [7].
- Hasat
- Ekimin ilk haftası [7]
Ekmek
Aynı adla bilinen birçok tipi vardır. Meyvesi iri, sap tarafı dar, karın tarafı geniştir; meyve eti gevrek, sulu, mayhoş ve az tüylüdür [7].
Limon
Pazar değeri yüksek, küresel ve sap tarafına doğru uzun meyveli, verimli bir çeşittir. Kabuğu limon sarısı, meyve eti sarımsı, sert, sulu ve mayhoştur [7].
Altın
Meyvesi çok iri ve sap tarafında belirgin bir boyun vardır. Kabuğu koyu sarı, üzerinde parçalı pas lekeleri bulunur; meyve eti altın sarısı, az sulu fakat yeme sırasında boğucu değildir [7].
Tekkeş
Meyveleri iri, gösterişli, ince kabuklu, gevrek, sulu ve mayhoştur; verimli bir çeşittir. Kabuğu parlak sarı ve ince tüylüdür [7].
Kaynaklar
Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri ayva sayfasının kaynakçasında yer alır.