Ayva yetiştirme rehberi

İklim: Ayva soğuklara elma ve armuttan daha az dayanıklı olduğu için bahçe yeri seçiminde dikkatli olmak gerekir. Ilıman iklimin denize yakın bölgelerinden hoşlanır; aşırı kış soğuklarını ve karasal iklimi sevmez, bu tür bölgelerde meyve kalitesi bozulur. Bazı soğuk bölgelerde yetiştirilse de istenen kaliteye ulaşılamamakta ve meyve eti aşırı sert olmaktadır [7].

Soğuklama ve geç don: Kış soğuklama isteği elma ve armuta göre daha az, yaklaşık 1000 saattir. Buna rağmen bu türlerden daha geç çiçek açar; çünkü önce yıllık sürgünü oluşturur, sonra bu sürgünün ucunda çiçek açar. Bu durum ilkbahar geç donlarının tehlikeli olduğu yerlerde avantaj sağlar [7].

Nem ve rüzgâr: Aşırı nemli ve rüzgârlı iklimlerden hoşlanmaz; böyle alanlarda ticari ayva bahçesi kurulmamalıdır [7].

Yükselti ve uyum: Türkiye'de deniz seviyesine yakın alanlardan 1000 m'nin üzerindeki yerlere kadar birçok bölgede yetiştirilebilmektedir [4, 8]. Deniz iklimini sevmesine karşın Eşme çeşidi yarı kurak Şanlıurfa koşullarında da başarıyla yetiştirilebilmiştir [4].

Ağaç yapısı: Ayva çalı ya da ağaççık şeklinde gelişir; tek gövdeli yetiştirildiğinde 6–8 m, ocak şeklinde yetiştirildiğinde 2,5–3,5 m boylanabilir. Dip sürgünü verme eğilimi yüksektir [3].

Çok ağır, aşırı kireçli ve fazla geçirgen topraklar dışındaki birçok toprak tipinde, düzenli sulama yapıldığı takdirde ayva yetiştirilebilir. Toprak pH'ının nötr ya da hafif asidik olması istenir; besin maddelerince zengin, geçirgen ve sıcak topraklar tercih edilir. Hafif topraklarda ağaçlar hızlı büyür ancak ağır topraklardakilere göre ömürleri kısa olur. Aşırı kireçli ve soğuk topraklar ayva için en son düşünülmesi gereken topraklardır [7]. Toprak pH'ının 6–7 civarında olması istenir; aşırı kumlu ve nemsiz topraklarda meyveler kuru ve boğucu, ağaçlar kısa ömürlü olur [2]. Soğuk ve rutubetli topraklarda ise meyveler odunumsu bir hal alır ve kalite düşer [4].

Ayva çeşitleri çelik, daldırma ve dip sürgünleriyle çoğaltılabilse de fidan üretiminde aşıyla üretim tercih edilir. Anaç olarak Quince-A ya da kolay köklenen ve ayva çeşitleriyle aşı uyuşmazlığı göstermeyen tipler önerilir; fidan üretiminde yaygın olarak durgun T göz aşısı uygulanır [7]. Ayva klonları dünyada armudun en yaygın kullanılan bodur anacıdır [3].

Seçilen yere bir yaşlı ve sağlıklı fidanlar, toprak tipine ve yetiştirme sistemine göre yaklaşık 3×5 ile 5×6 m arasında değişen aralıklarla dikilir [2, 7]. Dikim budaması yapılan fidanlar, aşı yeri toprak üzerinde kalacak şekilde ılıman iklimlerde kasım–ocak, daha soğuk bölgelerde şubat–mart aylarında dikilmelidir [7].

Tozlanma: Çeşitlerin çoğu kendine verimli olduğu için tek çeşitle kapama bahçe kurulabilir. Ancak düzgün şekilli meyve için tozlanma ve döllenme gerekir; bu nedenle aynı dönemde çiçek açan çeşitlerle karışık bahçe kurulması önerilir. Aksi takdirde iklimin olumsuz geçtiği yıllarda meyve tutumunda ciddi düşüşler yaşanabilir [7].

Toprak işleme: Ayva yüzlek köklü olduğu için toprak işleme mümkün olduğunca az yapılmalı; gerekirse derin sürümden kaçınılarak yüzeysel (10–15 cm) işleme yapılmalıdır [7].

Sulama: Sağlıklı gelişme ve kaliteli meyve için sulama gereklidir. Aşırı sudan ve suyun ağaç gövdesine değmesinden kaçınılmalı; imkânlar ölçüsünde damla ya da mini yağmurlama sistemleri kurulmalı, salma ve karık sulamadan kaçınılmalıdır [7].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak analizinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Ancak GTHB (t.y.)'ye göre dengeli bir gübreleme için her yıl toprak, üç yılda bir yaprak analizi yapılmalı; makro elementler hemen her yıl, mikro elementler ise ihtiyaca göre verilmelidir. Gübreler taç izdüşümüne, gövdeye ve köklere temas etmeyecek şekilde uygulanmalı; organik madde ihtiyacı hayvan gübresiyle karşılanmalı, verilecek gübre taze olmamalı ve sap, saman içermemelidir.

Budama: Ayvanın doğal büyüme şekline yakın olan goble (vazo, kase) sistemi ya da bunun değiştirilmiş biçimleri uygulama kolaylığı sağlar; daha sıcak iklimlerde doruk dallı şekle yakın bir sistem yararlı olabilir. Şekil budaması ağırlıklı olarak ilk 5–7 yılda yapılır, sonraki budamalar şeklin korunmasına ve verime yöneliktir. Genç ağaçlar hafif, yaşlı ağaçlar biraz daha sert budanır; budamanın usta kişilerce yapılması önerilir [7].

Seyreltme: Ayva, kaliteli ürün için seyreltmenin gerekli olduğu türlerdendir. Meyve tutumunun fazla olduğu yıllarda haziran dökümünden sonra, mümkün olan en erken dönemde elle seyreltme yapılmalı; zararlanmış ya da gelişmesi geri kalmış meyveler koparılmalıdır [7].

Hasat çeşide ve bölgeye göre değişmekle birlikte genellikle eylülün ikinci yarısında ya da ekimde yapılır. Hasat zamanı meyve iriliği, kabuk zemin rengi, meyve eti sertliği, şeker oranı, çiçeklenmeden itibaren geçen gün sayısı ve meyvenin daldan kopma direnci gibi ölçütlere göre belirlenir. Erken hasatta istenen renk, tat ve iriliğe ulaşılamaz; geç hasatta ise hasat öncesi dökümler ve kalite kayıpları artabilir. Hasat mutlaka elle yapılmalı, meyveler toplama kaplarına dikkatle konulmalıdır [7].

Depolama bilgileri için ayva sayfasındaki Depolama bölümüne bakabilirsiniz.

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri ayva sayfasının kaynakçasında yer alır.