Erik yetiştirme rehberi

Erik türlerinin iklim istekleri birbirinden farklıdır: can erikleri ılıman, Avrupa erikleri kışı daha soğuk geçen soğuk ılıman, Japon erikleri ise kışı soğuk geçmeyen ılıman ya da sıcak ılıman iklimlerde yetişir. Soğuklama ihtiyacı +7,2°C'nin altında can eriklerinde 400–500 saat, Japon eriklerinde yaklaşık 600 saat, Avrupa eriklerinde 1000 saatin üzerindedir. Japon erikleri daha az soğuklama istediği için sahil bölgelerinde rahatlıkla yetiştirilebilir [1]. Türler içinde farklı iklim koşullarına en iyi uyum sağlayan can eriğidir (P. cerasifera).

Don: Eriklerde soğuğa ve dona hassasiyet çiçeklenme ve genç meyve döneminde artar. Kışın soğuğa dayanıklı olan eriklerde bu dayanıklılık ilkbaharda havalar ısındıkça azalır. Taç yaprak ucu görünen kapalı tomurcuklar yaklaşık –3,1 ile –1,1°C'ye, açmış çiçekler –2,2 ile –0,6°C'ye dayanabilirken genç meyveler –1,1 ile –0,6°C'de zarar görür [1]; bu nedenle erken çiçek açan can ve Japon eriklerinin kış ve ilkbahar donlarının sık olduğu bölgelerde yetiştirilmesi sakıncalıdır [1].

Erik toprak açısından çok seçici değildir; saçak köklü olduğu için az derin topraklarda da yetişebilir. Çok kumlu topraklarda ağacın ömrü kısalır, bu tür topraklarda Japon çeşitleri tercih edilmelidir. Killi topraklarda Avrupa eriği ve can eriği, kurak topraklarda badem anaç olarak kullanılır; en uygun toprak pH'ı 6,5'tir [1]. Organik maddece zengin, pH'ı 6–7,5 arasındaki topraklar uygundur.

Çoğaltma ve anaçlar: Erik genellikle durgun göz aşısıyla çoğaltılır. Erik çöğürü, şeftali, kayısı ve badem çöğürleri ile Myrobolan 29-C, Pixy, Mariana GF 8-1 ve Mariana 2624 gibi klon anaçlar kullanılır; en yaygın olanlar erik çöğürü ve Myrobolan 29-C'dir. Anaç seçiminde toprak koşulları ve yetiştirme amacı iyi bilinmelidir [1].

Bahçe hastalıksız ve sağlıklı fidanlarla kurulmalıdır. Kışı ılık bölgelerde sonbaharda, soğuk bölgelerde ilkbaharda dikim yapılır. Arazi dikimden 1–2 ay önce, mümkünse sonbaharda derin sürülür; drenaj sorunu varsa kanallar açılır. 60×60 cm çapında ve 50 cm derinliğinde çukurlar açılır; dikim aralığı anaca göre 5×5, 5×4, 5×3 ya da 4×2,5 m olabilir [1].

Dikimden önce fazla uzamış, yaralı ve kırık kökler kesilir; fidanın tepesi 80–100 cm'den alınır. Çukurun dibine yanmış çiftlik gübresiyle karıştırılmış üst toprak konur, aşı noktası toprak seviyesinin üzerinde kalacak şekilde dikim yapılır, can suyu verilip fidan hereğe bağlanır [1].

Tozlanma: Erik çiçekleri erseliktir ve başlıca bal arılarıyla tozlanır; çiçeklenme döneminde dekara 1–2 arı kolonisi bırakılması verimi artırır. Kendine kısmen verimli ya da verimsiz çeşitlerle kurulan bahçelerde 8–10 ağaca bir tozlayıcı düşecek şekilde dikim yapılmalıdır [1].

Can eriklerinin bazıları kendine verimli, çoğu kendine kısırdır. Avrupa eriklerinde kendine verimli, kısmen verimli ve kendine kısır çeşitler bulunur; kendine verimli çeşitlerde meyve tutumu %30'a kadar çıkarken kendine kısır çeşitlerde kendi çiçek tozuyla %1,5 civarında kalır. Japon eriklerinde tam kendine verimli çeşit yoktur, çoğu kendine kısırdır; Avrupa ve Japon erikleri genellikle birbirini tozlayamaz. Tozlayıcı çeşit pazar açısından da değerliyse iki sıra ana çeşide bir sıra tozlayıcı yeterlidir; değilse sekiz ana ağaca bir tozlayıcı düşecek şekilde dikim yapılır. Tozlayıcının çiçeklenme zamanının ana çeşitle çakışması ve çiçek tozunun iyi çimlenmesi önemlidir; birden fazla çeşit kullanılması meyve miktarını ve kalitesini artırır.

Kışı ılıman ve çok yağışlı olmayan bölgelerde dikime kasım–aralıktan itibaren başlanıp ilkbahar gelişmesine kadar devam edilebilir; kışı soğuk ya da yağışlı bölgelerde dikim ilkbahar başında yapılır.

Toprak işleme: Erik bahçeleri ilkbaharda ve sonbaharda ağaçlara zarar vermeden yüzeysel olarak sürülebilir, yabancı otlar biçilerek ya da çapalanarak temizlenmelidir [1]. Erik kökleri toprak yüzeyine yakın yayıldığından derin işlemeden kaçınılmalıdır. Yağışlı bölgelerde bahçede biçilerek tutulan kalıcı bir örtü bitkisi bulundurulabilir; yağışı az bölgelerde bahçe temiz tutulur ve sulama nedeniyle otlanan bahçelerde sürüm yerine ot biçme tercih edilir.

Sulama: Su ihtiyacı damla sulamayla karşılanmalıdır; düzenli yağış alan bölgelerde sulamaya gerek olmayabilir [1]. Yıllık yağışı 750 mm'nin altındaki yerlerde sulama zorunludur. Erikler saçak ve yüzeysel köklü oldukları için derin köklü türlere göre daha fazla su ister; türler içinde kuraklığa en dayanıklısı can eriğidir. Ege Bölgesi'nde erik bahçeleri mayısın ikinci yarısından sonbahar yağışlarına kadar genellikle 8–12 günde bir sulanır.

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur; erik gübrelemeye iyi cevap veren bir türdür [1]. Genel bir öneri olarak azotlu gübreler kış sonunda, ilkbahar gelişmesi başlamadan verilmeli ve haziran ortasından sonra uygulanmamalıdır; geç azot meyvede renk oluşumunu azaltır, sonbaharda sürgünleri uzatır ve kış soğuklarından zararlanmayı artırır. Genç ağaçlarda her yaş için ağaç başına 113–226 g, meyve veren bahçelerde dekara 8,5–11,2 kg saf azot önerilebilir. Fosforlu ve potaslı gübreler kış başında, meyve veren ağaçlarda sıra aralarına, genç ağaçlarda taç izdüşümü çevresine verilmelidir. Meyve veren ağaçlara iki yılda bir ağaç başına yaklaşık 50 kg iyi yanmış çiftlik gübresi verilmesi ve yeşil gübreleme yararlıdır.

Seyreltme: Japon erikleri ve bazı can eriklerinde bir tomurcuktan 1–3 çiçek çıktığı için ağaçlar aşırı yüklenebilir. Erik meyveleri küçük olduğundan elle seyreltme masraflıdır; geç olgunlaşan çeşitlerde haziran dökümünden sonra, diğerlerinde genç meyve dökümü bitince yapılır. Yeşil tüketilen can eriklerinde her aralıklı hasat bir seyreltme yerine geçer.

Budama: Erik ağaçlarında budama genellikle kış aylarında yapılır; yaprakların %75'inin döküldüğü dönemden ağaçlar uyanıncaya kadar yapılabilir. Yayvan büyüyen can, papaz ve Japon grubu çeşitlerde goble (vazo), dikine gelişen Avrupa grubu çeşitlerde merkezi lider (değişik doruk dallı) sistem uygulanabilir; nemi yüksek bölgelerde ortası açık goble tercih edilir. Tam verim çağındaki ağaçlarda kuru ve birbiri üzerine gelmiş dallar temizlenmeli, derin budama yaraları aşı macunuyla kapatılmalıdır [1].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri erik sayfasının kaynakçasında yer alır.