Kayısı yetiştirme rehberi

Kayısı kışları nispeten soğuk, yazları sıcak bölgelerde yetişir. Havadaki nemin çok düşük olması fazla meyve dökümüne, yüksek nem ve yağış ise çil ve monilya gibi hastalıkların şiddetlenmesine yol açar. Akdeniz ve Ege Bölgeleri, daha az sıcaklık toplamı isteyen çeşitlerle turfanda kayısı yetiştiriciliği için uygundur [5].

Soğuklama: Soğuklama ihtiyacı karşılanmayan ağaçların çiçek tomurcukları dökülür. Çeşitlerin soğuklama ihtiyacı Earligold'da 200–400, Precoce de Tyrinthe'de 550, Hacıhaliloğlu'nda 849–1000, Hasanbey'de 950–1600 saattir; Akdeniz ikliminde soğuklama ihtiyacı kısa çeşitler seçilmelidir [5].

Geç don: Çiçek ve küçük meyve dönemindeki donlar büyük kayıplara yol açar, bazı yıllar hiç ürün alınamaz. Geç çiçek açan ve kış dinlenmesi uzun çeşitler seçilmeli, soğuk havanın biriktiği vadi ve çukurlarda bahçe kurulmamalı, ağaçlar yüksekten taçlandırılmalı, aşırı ve geç sulama ile fazla azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır. Don sırasında ağaç tacına ince zerreli su püskürtme, sisleme ve bahçeyi ısıtma gibi önlemler –2/–3°C'lik donlara karşı etkili olabilir [5]. Yeni bahçelerin don riski az alanlarda kurulması, riskli alanlarda alternatif ürünlerin teşvik edilmesi, mevcut bahçelerde ise rüzgâr fanları, damla ve yağmurlama sulamayla don riskinin azaltılması; ıslah çalışmalarında da geç çiçek açan çeşitlere öncelik verilmesi önerilmektedir [4].

Kayısı bol güneş alan güney yönlerde, derin, geçirgen, sıcak, besin maddelerince zengin, tınlı ve hafif kireçli topraklarda iyi gelişir; pH'ın 6,5–7,5 arasında olması istenir. Taban suyu yüksek, su tutan killi topraklarda kökler boğularak çürür ve ağaçlar zamklanma hastalığıyla kısa sürede kurur; böyle yerlerde drenaj hendekleri açılmalıdır [5].

Anaçlar: Zerdali çöğürü kültür çeşitleriyle iyi uyuşur ve nematod, kireç ve kurağa dayanıklıdır, ancak ürüne birkaç yıl geç yatırır ve ağır topraklarda başarısızdır. Taban suyu yüksek killi topraklar için erik anaçları önerilir; son yıllarda Myrobolan 29-C ve Pixy erik klon anaçları yaygınlaşmıştır [5]. Myrobolan ağır topraklara, kloroza ve taban suyuna dayanıklıdır, ancak yalnızca bazı kayısı çeşitleriyle uyuşur [9].

Dikim mesafeleri anaç, çeşit, toprak ve iklime göre değişir; sulanabilen derin topraklarda mesafeler kıraç alanlara göre daha geniş tutulur. Destek sistemli sık dikim bahçelerinde en yaygın aralık 4,5×1,5–2 m'dir ve dekara 100–120 fidan dikilir; bu bahçelerde her yıl yaz budaması gerekir [5].

Fidanlar sonbaharda yaprak dökümünden ilkbaharda tomurcuk kabarmasına kadar dikilebilir; kışı ılık yerlerde sonbahar, sert yerlerde ilkbahar dikimi tercih edilir. Aşı yeri toprak seviyesinden en az 10 cm yukarıda kalmalı, derin dikimden kaçınılmalı, fidan hereğe bağlanıp hemen can suyu verilmelidir [5].

Sulama: Damla sulama en uygun sistemdir. Salma ya da çanak sulamada suyun gövdeye değmemesine dikkat edilmelidir. Sıcak dönemde sulama erken bitirilirse çiçek tomurcukları gelişimini tamamlayamaz ve ertesi ilkbaharda çiçek sayısı azalır; taban suyu yüksek ağır topraklarda fazla su ise zamklanmaya ve kurumaya yol açar [5].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Kayısı Yetiştiriciliği Broşürü (t.y.)'ne göre bahçe kurulmadan önce 0–30, 30–60 ve 60–90 cm derinliklerden toprak örneği alınmalı; azot, fosfor ve potasyumlu gübreler bölünerek verilmeli ve tomurcuk patlamasıyla başlayan gübreleme en geç ağustos ortasında bitirilmelidir. Azot fazlalığı meyve olgunlaşmasını geciktirir ve verimi düşürür; potasyum ise meyvede kuru madde, renk ve lezzeti artırır, bitkinin don ve kuraklığa direncini yükseltir.

Seyreltme: Sofralık çeşitlerde uygulanır; en iyi zamanı çekirdeğin sertleşmeye başladığı dönemdir. Küçük meyveler koparılıp büyükler bırakılarak meyveler arasında 4–8 cm mesafe bırakılmalıdır [5].

Genç ağaçlara goble, doruk dallı ya da değişik doruk dallı şekil verilir ve şekil genellikle üç yılda oluşturulur. Goble, yağışlı ve nemli bölgelerde ışıktan en iyi yararlanmayı sağlar; ancak kurak ve sıcak bölgelerde gövde ve meyvelerde yanıklara yol açabilir [5].

Ürüne yatmış ağaçlarda fazla budama yapılmaz; şiddetli budamada kayısı zamk salgılar. Kalın dal kesimi gerekiyorsa 2–3 yıla yayılmalı, derin yaralar macunla kapatılmalıdır. Kışı sert geçen yerlerde şiddetli donlardan önce budama yapılmamalıdır. Verimden düşmüş ağaçlar budamayla değil, sulama ve gübreleme gibi iyi bakımla ıslah edilmelidir [5].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri kayısı sayfasının kaynakçasında yer alır.