Kiraz yetiştirme rehberi

Kiraz verimlilik ve kalite bakımından her iklim koşulundan olumlu ya da olumsuz etkilenen bir türdür; bu nedenle yetiştirilecek bölgenin iklimi, toprağı ve topografyası çok iyi analiz edilmelidir. Meyve tutumu ve olgunlaşma için donsuz bir büyüme mevsimi, çatlamanın önlenmesi için yağmursuz bir hasat dönemi gerekir [8].

Don ve soğuklama: Çiçek tomurcukları –2°C'ye yarım saat dayanabilir, –4°C'de neredeyse tamamı ölür; açmış çiçekler –2°C'de zarar görür. Soğuklama ihtiyacı çeşide göre 400–1500 saat arasındadır; kışı uzun yerlerde kısa soğuklamalı çeşitler erken uyanarak zarar görebilir, kışı kısa yerlerde uzun soğuklamalı çeşitlerde çiçeklenme gecikir ve düzensizleşir. Tomurcuk farklılaşması dönemindeki yüksek yaz sıcaklıkları ikiz meyve oluşumuna yol açar [8].

Yer seçimi: Rakımın 1000 m ve üzerinde olduğu arazilerde güneye bakan yamaçlarda erken uyanma nedeniyle geç don zararı görülebilir. Don tabanı oluşturan çukur ve taban yerler uygun değildir; hafif meyilli, hava akımının tatlı olduğu, şiddetli rüzgârlara açık olmayan yerler tercih edilmelidir [8].

İyi drene edilmiş, pH'ı 5,5–7,5 olan topraklar uygundur [8]; kiraz hafif asidik (pH 6,0–6,5), en az 100–150 cm derin, tın ya da kumlu tın topraklarda daha iyi gelişir [9]. Kiraz kökleri aşırı nemli topraklara karşı çok hassastır; drenajı zayıf topraklarda Phytophthora kaynaklı ağaç ölümleri artar [8].

Anaçlar: Kuşkirazı kuvvetli bir anaçtır, geç meyveye yatar (ilk verim 7.–8. yıl) ve 5×6 ile 6×7 m aralıkla dikilir. İdris (Mahlep) kireçli ve kurak topraklara daha iyi uyum sağlar, yaklaşık %20 daha küçük taç oluşturur ve 4.–5. yılda verime başlar, ancak ileriki yıllarda uyuşmazlık görülebilir. Klon anaçlar arasında Mazzard F 12/1, SL-64, Gisela ve MaxMa serileri kullanılmaktadır [8].

Tozlanma: Yerli ve yabancı kiraz çeşitlerinin çoğu kendine kısırdır ve mutlaka aynı dönemde çiçek açan tozlayıcı çeşitlerle birlikte dikilmelidir. Örneğin 0900 Ziraat ana çeşit olduğunda Regina, Lambert, Noble, Summit, Sunburst, Bigarreau Gaucher, Octavia, Merton Late ya da Starks Gold çeşitlerinden en az üçü tozlayıcı olarak bahçede yer almalıdır. Stella, Lapins, Sweetheart, Skeena ve Sonata gibi kendine verimli çeşitlerle tozlayıcıya gerek duyulmadan bahçe kurulabilir [3].

Dikim aralığı ve verime yatma: Bodur anaçlarda çoğu çeşit için 2,5×5 m, yarı bodur ya da kuvvetli anaçlarda 5×5 veya 5×7 m aralık önerilir. Kuvvetli anaçlarda ekonomik verim için en az 5–6 yıl, bodur ve yarı bodur anaçlarda 3–4 yıl gerekir; zayıf anaçla sık dikim ve iki yaşlı dallanmış fidan kullanılırsa bu süre iki yıla iner [3].

Dikim: Fidanlar güvenilir kaynaklardan, sertifikalı olarak alınmalıdır. Kışı ılık yerlerde sonbahar, sert yerlerde ilkbahar dikimi tercih edilmeli; fidanlar aşı parselinden söküldükleri derinlikte dikilmeli ve mutlaka can suyu verilmelidir. İyi bir döllenme için çeşitlerin uyuşmazlık göstermemesi, çiçeklenme zamanlarının çakışması ve bahçede arı faaliyetinin sağlanması gerekir [8].

Sulama: Damla sulama idealdir. Aşırı sulama kök gelişimini yavaşlatır, alkali topraklarda demir klorozuna ve besinlerin yıkanmasına yol açar; yetersiz sulama ise kuraklık stresine neden olur. Salma sulamada kök boğazına su değmemelidir [8].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Kiraz Yetiştiriciliği Broşürü (t.y.)'ne göre azotlu gübrelemeye erken ilkbaharda çiçek tomurcukları kabarmadan başlanmalı, fosfor ve potasyum da azotla birlikte verilmelidir. Fazla potasyum kalsiyum ve magnezyum alımını azaltır; meyvede kalsiyumun yetersiz olması özellikle yağmurlardan sonra çatlamaya yol açar. Hasattan yaprak dökümüne kadar olan dönemde ertesi yılın meyve gözlerini beslemek için hasat sonrası beslemeye önem verilmelidir.

Kiraz çeşitleri genellikle dikine büyüyen bir taç oluşturduğundan daha çok merkezi lider sistemi tercih edilir. Dikimden sonra fidanların tepesi 75–85 cm'den kesilir; oluşan sürgünlerden topraktan 45–50 cm yukarıda farklı yönlere bakan 4–5 dal seçilir ve gövdeyle 80–90 derecelik açı yapacak şekilde açılır. İşlem sonraki yıllarda tekrarlanarak toplam 4–5 kat ve 17–21 yan dal oluşturulur. Kışı sert geçen yerlerde budamanın geciktirilmesi daha uygundur; aletler her ağaçta dezenfekte edilmelidir [8].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri kiraz sayfasının kaynakçasında yer alır.