Hastalık ve zararlılar

Belirti ve zarar: Yaprak, çiçek ve meyvelerde zarar yapan fungal bir hastalıktır; 26–28°C sıcaklık ve yüksek nem enfeksiyon için en uygun koşullardır. Yapraklarda uçlardan başlayan koyu kahverengi, düzensiz lekeler oluşur; ağır enfeksiyonda yaprak ve küçük meyveler dökülür. Meyvede enfeksiyon genellikle meyve tacından başlar, kabuk kuru ve mat bir görünüm alır, ileri dönemlerde çatlamalar görülür. Akdeniz Bölgesi'nde oldukça yaygındır [6].

Korunma: Sık dikim yapılmamalı ve bahçede iyi havalanma sağlanmalı, budama düzenli yapılmalı, sürekli yeni gövde oluşturan narda gövde sayısı 4–6 ile sınırlanmalı, ağaçta kalan ya da yere dökülen enfekteli meyveler toplanıp uzaklaştırılmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Kabuk üzerinde, etrafı kalın koyu bir haleyle çevrili, düzensiz ve sert siyah noktalar şeklinde lekeler oluşur; duyarlı çeşitlerde tüm kabuk yüzeyi lekelerle kaplanabilir. Fungus ağaçta önceki yıldan kalan hastalıklı meyvelerde kışı geçirebilir [6]; [5].

Korunma: Kahverengi lekedeki kültürel önlemler uygulanmalı, özellikle ağaçta ve yerde kalan hastalıklı meyveler toplanmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Olgunlaşmaya yakın dönemde ve depolanan narlarda önemli bir sorundur. Meyve tacına yakın kısımda renk açılması, kabukta yumuşama ve sulu bir görünüm oluşur; meyve kesildiğinde içinin siyah renkli fungusla kaplandığı görülür [6].

Korunma: Zararlılarla mücadele edilmeli, bahçede iyi havalanma sağlanmalı, sık dikimden ve meyvelerin yaralanmasından kaçınılmalı, hasat geciktirilmemelidir [6].

Belirti ve zarar: Genellikle meyve tacındaki bir böcek zararından sonra görülür ve daha çok depolanan narlarda çürümelere yol açar; meyve dıştan sağlam görünse de içi tamamen çürümüş olabilir [6].

Korunma: Yağışlı havalarda hasat yapılmamalı, hasatta çürük meyveler ayrılmalı, bahçede çürüyen ve yere dökülen meyveler toplanıp imha edilmelidir [6].

Belirti ve zarar: Toprak kaynaklı bir fungustur; ağır, su tutan ve drenaj sorunu olan yerlerde daha zararlıdır. Kök boğazında önce kabukta kuruluk görülür, sonra kabuk çatlar; ağaçta sararma ve gelişme geriliği başlar, şiddetli durumda bitki kurur [6].

Korunma: Salma ve çanak usulü sulama yerine karık ya da damla sulama tercih edilmeli, sulamada kök boğazı ve gövdenin ıslanmaması sağlanmalı, hasta ağaçların bulunduğu yerden sağlam ağaçlara su taşınmamalı, derin dikimden kaçınılmalı, taban suyu yüksek yerlerde bahçe kurulmamalı ve toprağa bol organik madde verilmelidir [6].

Belirti ve zarar: Polifag bir zararlıdır ve yılda 4–5 döl verir. Yumurtalarını genellikle temmuzdan itibaren renklenme ve tatlanma başlangıcındaki narların meyve tacına bırakır; larvalar önce tacın içinde, sonra meyve içinde danelerle beslenir. Kabukta önce kahverengi bir benek görülür, bu leke büyüyerek çökme, çatlama ve tamamen çürümeye yol açar. Yüksek popülasyonlarda %25–30 civarında ürün kaybına neden olabilir; daha çok çevresinde diğer konukçuların bulunduğu ve unlubitle bulaşık bahçelerde sorun olur [6].

Korunma: Bahçe içinde ve çevresinde zararlının diğer konukçuları yetiştirilmemeli; hasada kadar haftalık kontrollerle yere dökülen bulaşık meyveler toplanıp imha edilmelidir. Bu yöntemin başarısı için uygulamanın bölgedeki tüm üreticilerce düzenli yapılması gerekir. Unlubitle bulaşık bahçelerde zarar arttığından önce unlubit kontrol altına alınmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Larvaları özellikle unlubitle bulaşık meyveleri tercih eder; iki meyvenin ya da meyveyle yaprağın birbirine değdiği yerlerde meyve tacında ve kabukta beslenerek kurtlanmaya neden olur. Uygulamada harnup güvesiyle karıştırılmaktadır [6].

Korunma: Diğer konukçular bahçe çevresinde yetiştirilmemeli, unlubit kontrol altına alınmalı, yere dökülen ve ağaçta kalan bulaşık meyveler toplanarak imha edilmelidir [6].

Belirti ve zarar: Yumurtalarını genellikle temmuzdan itibaren renklenme dönemindeki narların kabuğu altına bırakır. Larvalar meyve etinde beslenerek kabukta siyahlaşma, yumuşama ve çöküntüye yol açar; zarar gören narlar erken olgunlaşıp dökülerek çürür. İhraç edilen ürünlerdeki zararı ülke ekonomisi açısından önemlidir [6].

Korunma: Bahçe içinde ve çevresinde diğer konukçular yetiştirilmemeli; hasat öncesi ve sonrası yere dökülmüş ve ağaçta kalmış narlar toplanarak imha edilmelidir [6].

Belirti ve zarar: Sürgün uçlarında, yaprak altlarında, çiçek ve meyvelerde koloniler halinde özsu emer; bitkiyi zayıflatır, çiçek ve meyve dökümüne yol açar ve salgıladığı tatlımsı maddeyle yoğun karaballık (fumajin) oluşturur. Daha çok sık dikilmiş, düzenli budanmayan, nemli bahçelerde sorun olur; haziran sonundan itibaren artan sıcaklıklar ve doğal düşmanlar popülasyonu önemli ölçüde düşürür [6].

Korunma: Sonbahar ve kışta yumurta taşıyan bulaşık sürgünler budanmalı, sık dikim, aşırı sulama ve fazla azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, yabancı otlar temizlenmeli ve düzenli budamayla hava sirkülasyonu sağlanmalıdır. Uğur böcekleri gibi doğal düşmanlar korunmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Beyaz mumsu tozla kaplı bir zararlıdır; meyve tacında, sap dibinde ve meyvelerin birbirine değdiği yerlerde özsu emer. Yoğun bulaşmada çiçek ve genç meyve dökümüne, salgıladığı tatlımsı maddeyle karaballığa ve kalite kaybına neden olur; hava akımının düşük, nemin yüksek olduğu bahçelerde daha zararlıdır [6].

Korunma: Drenajı bozuk ve gölgelik yerlerde bahçe kurulmamalı, sık dikimden kaçınılmalı, düzenli budama ve yabancı ot temizliği yapılmalı, birbirine değen meyveler seyreltilmelidir. Doğal düşmanlarıyla yapılan biyolojik mücadele bu zararlıda oldukça başarılıdır [6].

Belirti ve zarar: Yaprak altında özsu emerek yapraklarda küçülme, sararma ve dökülmeye neden olur; salgıladığı tatlımsı madde karaballık oluşturur [6].

Korunma: Temiz fidan kullanılmalı, sık dikim, aşırı sulama ve fazla azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, düzenli budama ve yabancı ot temizliği yapılmalı, doğal düşmanlar korunmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Gözle görülemeyecek kadar küçük bir akardır. Sürgünlerde beslenerek yaprak kenarlarının kıvrılmasına neden olur; özellikle fidan ve genç ağaçlarda gelişme geriliği, sürgün ucunda çatallaşma ve yapraklarda rozetleşme görülebilir. Belirtileri virüs hastalıkları ve besin noksanlıklarıyla karıştırılabilir [6].

Korunma: Bahçe temiz çelik ve fidanlarla kurulmalı; ilkbahar sonunda bulaşık sürgünler budanmalı, budama artıkları ve sonbaharda dökülen yapraklar toplanarak imha edilmelidir. Bahçeye bulaşık fidan girmezse bu zararlı uzun yıllar sorun olmayabilir [6].

Belirti ve zarar: Larvalar ya da erginler gövde ve dallarda galeriler açarak dalların zayıflayıp kırılmasına ve kurumasına yol açar; galeri ağızlarında talaş görülür. Daha çok yaşlı, bakımsız ve strese girmiş ağaçlarda sorun olur [6].

Korunma: Drenajı iyi arazide bahçe kurulmalı, ağaçlar iyi bakımla sağlıklı tutulmalı, bulaşık dallar kesilerek imha edilmeli, budama artıkları bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Düşük yoğunlukta galerilere tel sokularak larvalar öldürülebilir [6].

Belirti ve zarar: Tatlanması başlamış ya da su stresi, dolu, böcek veya kuş nedeniyle yaralanmış meyvelerde beslenir; çürükçül funguslarla birlikte meyvede yumuşama, ekşime ve çürümeye yol açar [6].

Korunma: Hasat öncesinde meyveye bulaştığı için kültürel önlemler önceliklidir: drenajı iyi arazide bahçe kurulmalı, düzenli budama yapılmalı, hasattan sonra yere dökülmüş ve ağaçta kalmış meyveler toplanmalı, depolar sezon başında ve sonunda temizlenmelidir [6].

Belirti ve zarar: Genellikle olgunluk döneminde ortaya çıkar ve olgunluk ilerledikçe artar; kabuğun iç gelişme basıncına dayanamayıp yırtılmasıyla oluşur ve ürünün yarısına varan kayıplara yol açabilir. Başlıca nedenleri çeşit özelliği, hasadın gecikmesi, olgunluk döneminde düzensiz ve aşırı sulama, güneş yanıklığı, kabukta fiziksel zarar, hasat zamanındaki yağışlar, beslenme dengesizliği, yüksek gece-gündüz sıcaklık farkı ve kuraklık ardından esen sıcak rüzgârlardır [6].

Korunma: Çatlamaya dayanıklı ya da erkenci çeşitler kullanılmalı, düzenli ve yeterli sulama yapılmalı, hasat zamanında ve birkaç defada yapılmalı, meyveler güneşten korunmalı, aşırı azotlu gübrelemeden ve sert budamadan kaçınılmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Özellikle koyu renkli meyvelerde güneşe bakan kabuk yüzeyi yanarak siyahlaşır ve zamanla küçük çatlaklar oluşur [6]. Bazı yıllarda %40–50'ye varan ürün kaybına neden olabilir [1].

Korunma: Gölgeleme materyali ve doğru budama yararlıdır [1]. Meyvelerin güneşe bakan yüzleri kâğıtla kapatılabilir ya da meyveler torbalanabilir; ancak bu uygulama unlubitin gelişimi için uygun ortam hazırladığından torbalanan bahçeler dikkatle izlenmelidir [6].

Belirti ve zarar: Dolu ağacın tüm organlarında, en çok da meyvelerde zarar oluşturur. Gövdelerde yosun oluşumu ise daha çok besince fakir, ağır bünyeli topraklarda ve sık dikilmiş, bakımsız bahçelerde görülür [6].

Korunma: Yosun oluşumuna karşı bahçede iyi havalanma sağlanmalı, aşırı ve sık sulamadan kaçınılmalıdır [6].