Bağ yetiştirme rehberi

Sıcaklık: Bağcılık için en önemli iklim faktörüdür. Asmalar en iyi 25–30°C'de gelişir; iyi bir olgunlaşma için ben düşme döneminde ortalama sıcaklığın 18°C'nin altına inmemesi gerekir. Yaz sıcaklıkları 35–40°C'yi aşarsa doğrudan güneş gören salkımlarda güneş yanıklığı görülür [4]; [11]. Günlük ortalama sıcaklık 10°C'ye ulaştığında gözler uyanır [4]; [2].

Soğuk ve don: Kültür asmaları kış dinlenmesinde yaklaşık –15°C'ye kadar dayanabilir; daha düşük sıcaklıklarda gözlerde, dallarda ve gövdede zarar görülebilir [4]; [11]. Gelişmenin başında sıcaklığın –2,5°C'nin altına inmesi uyanan gözlere ve sürgünlere, 0/–1°C'ye inmesi ise çiçek salkımlarına zarar verebilir [4].

Sıcaklık toplamı ve güneş: Bir yörede bağcılık yapabilmek için 10°C'nin üzerindeki sıcaklıklarla hesaplanan en az 900 gün-derece etkili sıcaklık toplamı gerekir; çok erkenci çeşitler 900–1100, son turfanda çeşitler 1700 gün-derecenin üzerinde ihtiyaç duyar [4]. Güneye ya da güneybatıya bakan yamaçlarda kurulan bağlar güneşten daha fazla yararlanır; güneye meyilli az yamaçlı yerler sofralık üzüm için uygundur [2].

Yağış ve rüzgâr: Yıllık yaklaşık 400–600 mm yağış alan yerlerde sulamasız bağcılık yapılabilir [4]; [2]. Çiçeklenmedeki yağışlar tane tutumunu azaltır; ben düşme–hasat dönemindeki yağışlar tanelerde çatlamaya ve kurşuni küf gibi hastalıkların yayılmasına yol açabilir [4]; [11]. Saniyede 3–4 m'yi aşan rüzgârlar fotosentezi düşürür ve 30 cm'den kısa taze sürgünleri kırabilir [4]; [11].

Asmalar drenajı iyi toprakları tercih eder; en uygun topraklar tınlı topraklardır. İdeal bağ toprakları tınlı ve kumlu-tınlı, biraz çakıllı, orta düzeyde kireçli ve pH'ı 6,5–8,0 olan topraklar olarak kabul edilir [4]. Ağır killi topraklar uygun değildir [4]; [11]. Kumlu topraklar erkencilik için elverişlidir ancak mutlaka sulama gerektirir; kum oranı %60'ı aşan topraklarda filoksera yayılamadığı için asmalar aşısız, kendi kökleri üzerinde yetiştirilebilir [4]; [11]. Çok verimli ve fazla azotlu topraklarda sofralık üzümlerin taneleri yumuşak olur ve taşımaya elverişsiz hale gelir [11].

1860'lardan itibaren Amerika'dan Avrupa'ya bulaşan ve kökleri tahrip ederek asmayı kurutan filoksera nedeniyle, günümüzde üzüm çeşitleri bu zararlıya dayanıklı Amerikan asma anaçları üzerine aşılanarak yetiştirilmektedir; buna "modern bağcılık" denir [4]. Anaç seçiminde toprak–anaç, anaç–kalem, filoksera ve nematod ilişkileri dikkate alınmalıdır [4]. Bağ kurulacak araziden alınan topraktan analiz yaptırılmalı, anaç analize göre, çeşit ise yetiştirme amacına göre belirlenmelidir [2].

Örneğin 5BB serin yörelerin nemli, kireçli ya da killi toprakları için; 99R sıcak yöreler ve drenajı iyi derin topraklar için; 140Ru kurak ve kireçli topraklar için; 41B yüksek kireçli topraklar için; 1613C ise nematoda dayanıklılığı ile öne çıkan anaçlardandır [4]. Çeşit seçiminde de yöre iklimine uyum esastır; sıcaklık toplamı düşük yerlerde geççi çeşitler olgunlaşamaz [2].

Hazırlık: İlk kez bağ kurulacak arazide toprak 50–60 cm derinlikte işlenmelidir [4]. Sıralar mümkünse en iyi güneşlenmenin sağlandığı kuzey–güney yönünde, şiddetli rüzgârlı yerlerde ise hâkim rüzgâr yönüne paralel oluşturulmalıdır [2].

Dikim aralığı: Kuvvetli gelişen çeşitler geniş, zayıf gelişenler dar aralıkla dikilir; genel olarak sıra arası 2–3 m, sıra üzeri 1,5–2,5 m önerilmektedir [4].

Dikim: Fidanlar dikimden önce bir gün suda bekletilir, dip kökler yaklaşık 10 cm kalacak şekilde kısaltılır, en kuvvetli sürgün iki gözden budanır. 40×40×40 cm'lik çukurlara aşı yeri toprak seviyesinin yaklaşık 5 cm üzerinde kalacak şekilde dikilir, can suyu verilir ve fidanın üzeri nemli toprakla örtülerek kümbet yapılır [4]; [2]. İklimi sert geçen yerlerde açık köklü fidanlar için ilkbahar dikimi uygundur; tüplü fidanlar ilkbahar ve yaz başında dikilebilir [2].

Sulama: Asma kurak koşullara uyum yeteneği çok yüksek bir bitki olsa da normal gelişme ve olgunluk için toprakta belirli bir nem gerekir; aşırı ve eksik sulama verim ile kaliteyi olumsuz etkiler. Su tüketimi sürgün gelişimi, çiçeklenme ve meyve tutumu döneminde en yüksek düzeye çıkar; asma suyun yaklaşık %75'ini toprağın ilk 90 cm'sinden alır [4].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Ancak Üretici Rehberi: Üzüm (t.y.)'ye göre verimli bağlar için dekara yıllık saf besin maddesi olarak sulanmayan bağlarda yaklaşık 5–8 kg azot, 4–6 kg fosfor ve 4–5 kg potasyum; sulanan bağlarda 6–12 kg azot, 4–8 kg fosfor ve 5–7 kg potasyum ortalama değerler olarak verilmektedir. Genç bağlarda azotun yarısı şubatta, diğer yarısı nisan–mayısta; fosfor ve potasyum sonbaharda uygulanır. Dikimde çukurlara toprak analizine göre fosfor ve potasyumdan oluşan depo gübrelemesi yapılabilir [2]. Gaziantep'te yapılan bir çalışmada yeşil gübre ya da çiftlik gübresi uygulanan organik parsellerle konvansiyonel parsel arasında verim bakımından istatistiksel bir fark bulunmamış, düşük maliyeti nedeniyle yeşil gübre öne çıkmıştır [3].

Terbiye sistemleri: Ülkemizde en çok kullanılan sistem, tel gerektirmeyen ve maliyeti düşük olan gobledir; ana gövde üzerinde 3–4 kol bırakılır ve gövde yüksekliğine göre alçak, orta ya da yüksek goble uygulanabilir. Kordon, Guyot ve T sistemleri gibi telli terbiye sistemleri ise daha verimli ve kaliteli bir bağcılık sağlar, ancak maliyet nedeniyle bağların çoğunda henüz bunlara geçilememiştir [4].

Kış budaması: Asmalar genellikle tek yıllık çubuklar üzerinde salkım oluşturduğu için her yıl düzenli budanmalıdır. Budama yaprak dökümünden uyanmaya kadar yapılabilir; ancak uyanmadan hemen önceki "ağlama" döneminden kaçınılmalı, soğuk yörelerde kış soğukları geçtikten sonra budanmalıdır. Çubukta kaç göz bırakılacağını belirleyen en önemli etken dip gözlerin verimliliğidir; buna göre kısa, orta ya da uzun budama uygulanır [4]. Geç donların tehlikeli olduğu yörelerde çubuklar kışın normalden uzun bırakılır ve don tehlikesi geçince kısaltılır [4].

Yaz budaması: Obur ve fazla sürgünlerin alındığı filiz alma, tane tutumunu artırmak için çiçek öncesinde uç alma, olgunlaşma döneminde havalanmayı artırmak için salkım altındaki yaşlı yaprakların alınması ile salkım ve tane seyreltmesi, özellikle sofralık üzümlerde kaliteyi yükseltir [4].

Hasat süresi bölgeye, çeşide ve üzüm miktarına göre 1–2 ay arasında değişir. Olgunluğu belirlemede yalnızca kuru madde yanıltıcı olabileceğinden, kuru maddenin asitliğe oranı olan olgunluk indisi kullanılır; hasat için bu oranın en az 20/1 olması istenir, çeşitlere göre genellikle 25–35/1 arasındadır [4].

Salkımlar sapından tutulup tanelerdeki mumsu tabakaya zarar vermeden makasla kesilmelidir. Hasat sabahın erken saatlerinde ya da akşam serinliğinde yapılmalı; hasat zamanı yağmur yağarsa hasat birkaç gün geciktirilmelidir. Salkımların hepsi aynı anda olgunlaşmadığı için sofralık üzümlerde genellikle 1–2 hafta arayla iki hasat yapılır [4].

Depolama bilgileri için üzüm sayfasındaki Depolama bölümüne bakabilirsiniz.

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri üzüm sayfasının kaynakçasında yer alır.