Meyveler / Armut / Armut çeşitleri
Armut çeşitleri
Genel bakış
Ülkemizde yetiştirilen çeşitlerin büyük çoğunluğu Avrupa grubu (Pyrus communis) çeşitleridir [10]. Armutlar olgunlaşma dönemlerine göre erkenci yaz armutları, güz armutları ve kışlık armutlar olarak sınıflandırılır [15]. Ülkemizde yerel ve standart 600'ü aşkın armut çeşidinin varlığından bahsedilmektedir [7].
Ateş yanıklığına dayanım: Bir çalışmada Akça, Williams ve Santa Maria bu hastalığa duyarlı; Ankara, Conference ve Kieffer ise dayanıklı çeşitler arasında değerlendirilmiştir [1].
Tozlanma: Çeşitler kısmen kendine verimli ya da tamamen kendine kısır olabildiği için bahçe tek çeşitle değil, aynı dönemde çiçek açan birkaç çeşitle kurulmalıdır [4]. Göksulu, İgnesi ve Tavşan Başı gibi bazı çeşitler triploittir; yeterli çiçek tozu üretemedikleri için tozlayıcı olarak kullanılamazlar ve bu çeşitlerle kurulan bahçelerde çiçeklenmesi çakışan iki farklı diploit tozlayıcı çeşit kullanılmalıdır [15].
Ayva anacıyla uyum: Beurré Hardy, Santa Maria, Comice, Abbé Fétel, Passe Crassane, Conference ve Akça Quince A anacıyla uyuşur; Williams, Coscia, Beurré Bosc, Dr. Jules Guyot, Starkrimson ve Asya armutları ise uyuşmazlık gösterir [10].
Yazlık ve erkenci çeşitler
June Beauty
Gelişme kuvveti yüksek, oldukça erkenci bir çeşittir. Meyve kabuğu sarı, güneş gören kısımları kırmızıdır [10]. Hasat gecikirse unlulaşma görülebilir [4].
- Hasat
- Yalova koşullarında haziran sonu [4]
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 75–85 gün [10]
- Tozlayıcı
- June Gold [10]
June Gold
Meyveleri yuvarlağa yakın, güneş gören tarafı koyu kırmızıdır; erkenci olmasına rağmen orta iri meyvelidir [4].
- Hasat
- Temmuzun ilk haftası [4]
Akça
Yerli çeşitlerimiz içinde en erken olgunlaşanıdır. Ağaçları yarı dik ve kuvvetli gelişir; meyveleri küçük, kısa boyunlu ve suludur, yeme olumunda yeşilimsi sarı renk alır [4, 10].
- Hasat
- Temmuzun ilk haftası [4]
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 75–90 gün [10]
- Tozlayıcılar
- Mustafa Bey, Williams, Passe Crassane [10]
Mustafa Bey
Ağaçları kuvvetli büyüyen yerli bir çeşittir; meyvelerin güneş gören tarafları kırmızı renk alır [10].
- Hasat
- Temmuzun ikinci haftası [4]
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 80–90 gün [10]
- Tozlayıcılar
- Akça, Passe Crassane, Duchesse d'Angoulême [10]
Wilder
Erkenci çeşitler içinde meyveleri iri olan ve Marmara Bölgesi için önerilen bir çeşittir; hasat gecikirse unlulaşma görülebilir [4].
- Hasat
- Temmuzun ikinci haftası [4]
Coscia
Meyvesi orta iri, kısa boyunlu, tatlı, sulu ve kalitelidir; kabuğu kalın ve yeme olumunda sarıdır [10].
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 105–110 gün [10]
- Tozlayıcılar
- Williams, Ankara, Akça, Passe Crassane [10]
Santa Maria
Ağaçları orta kuvvette büyür. Meyveleri iri-orta iri ve suludur; yeme olumunda açık sarı, güneş gören kısımları pembe-kırmızıdır [10]. Fitokimyasal özellikleriyle öne çıkan çeşitlerdendir [6]. Avrupalı tüketicilerin, Deveci'ye göre daha az şekerli bulunan bu çeşide ilgisinin arttığı bildirilmektedir [9].
- Hasat
- Ağustos başı [4]
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 105–125 gün [10]
- Tozlayıcılar
- Abbé Fétel, Beurré Précoce Morettini, Williams, Passe Crassane [10]
Starkrimson
Ülkemizde yetiştirilen, kabuk rengi tamamen kırmızı olan tek çeşittir. Meyvesi tereyağı tipinde, sulu ve tatlıdır; yeme olumu kısa sürelidir [4].
- Hasat
- Ağustosun ikinci haftası [4]
Williams
Dünyada yetiştiriciliği en yaygın çeşitlerden biridir. Meyveleri iri, klasik armut biçiminde, yeme olumunda sarıdır; meyve eti sulu, ince dokulu, tereyağı tipinde ve aromalıdır. Kendine verimli olmakla birlikte tozlayıcılarla daha kaliteli meyve verir; ateş yanıklığına hassastır ve ayva anaçlarıyla aşı uyuşmazlığı gösterir [10].
- Hasat
- Ağustosun üçüncü haftası [4]
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 130–145 gün [10]
- Tozlayıcılar
- Akça, Mustafa Bey, Dr. Jules Guyot, Beurré Bosc, Comice, Passe Crassane, Beurré Hardy [10]
Güzlük ve kışlık çeşitler
Ankara
Orta Anadolu'da yaygın olarak yetiştirilen en önemli kışlık yerli çeşitlerimizdendir. Meyveleri orta iri, oldukça sulu ve tatlıdır; kabuğu sarımsı yeşildir [4, 10].
- Hasat
- Eylül sonu [4]
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 150–170 gün [10]
- Tozlayıcılar
- Akça, Abbé Fétel, Coscia [10]
Deveci
Yerli çeşitlerimiz arasında uzun süre depolanabilmesiyle öne çıkar. Ağaçları orta kuvvette ve yarı yayvan gelişir; meyveleri iri-çok iri, boyunsuz ve basıktır [10]. Ateş yanıklığına hassastır [4]. Bursa yöresiyle özdeşleşmiş, ihracatta öne çıkan aromatik bir çeşittir [9].
- Hasat
- Ekim [4]
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 150–175 gün [10]
Kieffer
Sağlıklı ağaçlar oluşturur ve ateş yanıklığına kısmen dayanıklıdır. Meyveleri iri, sulu ve depolamaya uygundur; erken çiçeklenmesi bazı bölgelerde dezavantaj olabilir [4].
- Hasat
- Eylül sonu [4]
Passe Crassane
Gelişme kuvveti ortadır. Meyveleri iri, yuvarlağa yakın, kabuğu paslı ve hasatta sarımsı yeşildir; depo ömrü uzundur. Ateş yanıklığına hassastır [10].
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 145–155 gün [10]
- Tozlayıcılar
- Williams, Duchesse d'Angoulême [10]
Beurré Bosc
Meyveleri iri, sulu ve tereyağı tipindedir; kabuğu tütün renginde ve paslıdır. Ayva anaçlarıyla uyuşmaz [10].
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 150–160 gün [10]
Beurré Hardy
Gelişme kuvveti yüksektir; meyveleri orta iri ve kumludur. Ayva anacıyla çok iyi uyuştuğu için ayvayla uyuşmayan çeşitlere ara anaç olarak kullanılır [10].
- Çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 140–150 gün [10]
Doyenne du Comice
Kuvvetli büyüyen, güzlük bir çeşittir. Meyveleri iri ve tereyağı tipindedir; yaprakları rüzgâr zararına ve karalekeye hassastır [10].
Asya armutları
Hosui, Kosui, Chojuro, Atago ve Kikusui gibi çeşitleri kapsar. Meyveleri basık ve boyunsuz olduğundan elmaya benzer; ülkemizde yetiştirilmekle birlikte fazla yaygınlaşmamıştır [10].
Yerel çeşitler
Farklı bölgelerdeki yerel çeşitlerin belirlenmesi ve korunması çalışmaları sürmektedir [1]. Giresun'un Görele ilçesinde incelenen yazlık yerel çeşitlerden Laz armudu, Eğrizıbıç ve Kabak armudunun yetiştiriciliği önerilmiştir [1]. Antalya'nın Korkuteli ilçesinde yoğun olarak üretilen Karyağdı armudu halk arasında "Ankara armudu" olarak da bilinmektedir [9].
Kaynaklar
Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri armut sayfasının kaynakçasında yer alır.