Armut yetiştirme rehberi

İklim: Armut kış soğuklarına elma kadar dayanıklı değildir; kış dinlenmesinde yaklaşık –20/–30°C'ye kadar dayanabilir. Uzun süren şiddetli donlarda, özellikle nemli topraklardaki bahçelerde sürgün uçlarında zarar görülür [4, 10]. Meyvelerini olgunlaştırmak için elmadan daha fazla sıcaklık toplamına ihtiyaç duyduğundan yazı serin ve yağışlı geçen yerler uygun değildir [4, 15].

Soğuklama: Kaynaklara göre çeşide ve bölgeye bağlı olarak +7,2°C'nin altında yaklaşık 500–2000 saat soğuklama gerekebilir; kışı ılık bölgelerde yetişen ağaçlarda bu ihtiyacın çok daha düşük olabileceği bildirilmektedir [7]. Bu ihtiyaç karşılanmazsa çiçeklenme gecikir ve düzensizleşir [10, 15]. Ankara ve Kieffer soğuklama ihtiyacı kısa, Göksulu ve Williams uzun çeşitlere örnektir [4].

Don ve rüzgâr: Elmadan daha erken çiçek açtığı için ilkbahar donlarından etkilenme olasılığı daha yüksektir; soğuk havanın çöktüğü çukur alanlar tercih edilmemelidir. Tam çiçeklenmede –2,2°C'nin, küçük meyvelerde –1,1°C'nin altında don zararı görülür. Şiddetli rüzgârlar ağaç gelişimini bozar ve hasada yakın dönemde meyve dökümüne yol açar; rüzgârlı bölgelerde rüzgâr kıran yapılmalıdır [10]. Nemli bölgelerde karaleke riski artar [15].

Armut, kullanılan anaca bağlı olarak kumlu topraklardan killi topraklara kadar yetişebilir; en ideal topraklar geçirgen, derin, sıcak ve organik maddece zengin olanlardır. Kuru, sığ ve taşlı topraklarda meyveler kumlu ve şekilsiz; killi-tınlı ve nemli topraklarda ise iri, yavan ve gevşek dokulu olur [4, 10].

Kireçli topraklarda ayva anacı tercih edilmemelidir; ayva üzerine aşılı armutlar bu topraklarda demir noksanlığından büyük zarar görür [10]. Ahlat anacı pH'sı yüksek topraklara dayanıklıdır; taban suyu yüksek alanlarda bahçe kurulacaksa drenaj yapılmalıdır [15].

Modern bahçelerde ateş yanıklığına dayanıklı, homojen gelişen ve virüsten ari klonal anaçlar tercih edilmesi önerilir. Armutta anaç olarak armut çöğürü, armut klon anaçları ve ayva klon anaçları kullanılır [10].

Samsun'da yapılan bir fidan çalışmasında Deveci ve Santa Maria için Fox11 ve OHxF87, Williams için Fox11 ve OHxF333, Abate Fetel için Fox9 ve OHxF87 anaçları önerilmiştir [8].

Ayva anacıyla uyuşmayan çeşitlerde ayvayla uyuşan Beurré Hardy ara anaç olarak kullanılır; ara anaç kullanılmadan aşılama yapılırsa ekonomik kayıplar kaçınılmazdır [10].

Fidan: Bir yaşlı, iyi dallanmış fidanlar erken meyveye yatar ve tam verime daha kısa sürede ulaşır [10]. Kapama bahçelerde sertifikalı, sağlıklı ve ismine doğru fidan kullanılmalıdır [4].

Dikim zamanı: Ilıman bölgelerde kasım–ocak, daha soğuk bölgelerde şubat–mart aylarında dikim önerilir [4]. Ağır topraklarda sete dikim başarılı bir yöntemdir [10].

Dikim: Fazla uzun ve zarar görmüş kökler kesilir, aşı yeri toprak üstünde yaklaşık 5–7,5 cm yukarıda kalacak şekilde dikilir, toprak sıkıştırılır ve hemen can suyu verilir [4, 10].

Dikim aralıkları [10]:

Tozlanma: Karşılıklı tozlanma için aynı zamanda çiçek açan birden fazla çeşitle bahçe kurulmalı, arılar tozlanmada etkili olduğundan bahçede arı kovanı bulundurulmalıdır. Armutlarda döllenmeden meyve tutumu da yaygındır; Williams, Comice, Kieffer ve Beurré d'Anjou bu açıdan dikkat çeker [10].

Verime başlama: Kuvvetli anaçlarda ekonomik verim için en az 5–6 yıl, ayva klon anaçlarında 2–3 yıl gerekebilir; zayıf anaçla sık dikim yapılıp iki yaşlı dallanmış fidan kullanılırsa bu süre iki yıla inebilir [4].

Sulama: Damla sulama önerilir [10]. Bodur anaçlı bahçelerde kökler yüzeysel olduğu için düzenli ve sık sulama gerekir. Su düzeni bozulursa meyveler kumlu bir yapı kazanır; aşırı sulamada ise meyveler fazla irileşir, bol sulu olur ve pazar ile depo ömrü kısalır [4]. Sulama suyunun pH'ı 6,5–8 arasında olmalıdır [10].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak analizinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Ancak Tarım ve Orman Bakanlığı (t.y.)'na göre armut azota elmadan daha çok tepki verir ve aşırı sürgün gelişimi ateş yanıklığının etkinliğini artırdığından azotlu gübrelemede dikkatli olunmalıdır; her üç yılda bir dekara 3–4 ton fermente çiftlik gübresi vermek yararlıdır. Armutlarda demir ve bor noksanlıklarına sık rastlanır; gübreler taç izdüşümüne, gövdeye ve köklere temas etmeyecek şekilde verilmelidir [4].

Toprak işleme: Bodur armut klon anaçlı ya da ayva anaçlı bahçelerde kökler yüzeye yakın olduğundan toprak işleme yüzeysel (10–15 cm) yapılmalıdır; sıra üzerlerinde malç kullanılabilir [4, 10].

Terbiye ve budama; meyve iriliğini, kaliteyi ve hastalık yönetimini doğrudan etkiler. Uygulanacak sistem önceden belirlenmeli, mümkün olduğunca dal çıkarmak yerine dalları eğme, bağlama ve açma yoluna gidilmeli, budama aletleri her ağaçta temizlenmeli ve budama artıkları bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Büyük dal çıkarma işlemleri tercihen ilkbaharda büyüme başlamadan, uyur dönemde yapılır [10].

Merkezi lider: Ülkemizde destek sistemsiz kurulan bahçelerin çoğunda tercih edilir. 2. ve 3. yıllarda 40–90 cm yükseklikte 4–6 yan daldan birinci kat, üzerinde 3–4 daldan ikinci kat oluşturularak piramidal bir form elde edilir; 4. ve 5. yıllarda verim kısmen başlar, tam verim çeşit ve iklime bağlı olarak 6.–10. yıllar arasında başlar [10].

Destek sistemli bahçeler: Sıra arası 3–5 m, sıra üzeri 0,5–1,5 m olan bu bahçelerde ağaçlar küçük ve kompakt gelişir; ağaç başına verim azalsa da birim alandaki verim ve kalite artar [10]. Armut ağaçlarındaki dikine büyüme eğilimi nedeniyle dike yakın budama şekillerinin uygulanması daha kolaydır [4].

Armutta seyreltmeye elmaya göre daha az başvurulur; meyve tutumu yüksek değilse gerek yoktur. Elle seyreltme çiçeklenmeden sonraki 50–70 güne kadar yapılabilir [10]. Erkenci çeşitlerde genellikle seyreltme yapılmaz. Hüzmeler birbirine yakın ve çeşit aşırı iri meyveli değilse her hüzmede en az iki meyve bırakılır [4].

Doğru zamanda hasat edilmeyen armutların depo ömrü kısalır. Erken hasatta kabuk yanıklığı ve öz kararması, geç hasatta yaşlanma bozuklukları ve meyve eti kararması görülebilir [10]. Hasat zamanı; çiçeklenmeden itibaren geçen gün sayısı, meyve eti sertliği, nişasta parçalanması, suda çözünür kuru madde ve renk birlikte değerlendirilerek belirlenir [4, 10].

Hasat elle ve saplı olarak yapılmalı; meyve avuca oturtulup sıkmadan, hafif bir döndürme hareketiyle sapın boğumundan koparılmalıdır. Toplama kapları yumuşak malzemeden olmalı, ağacın her yanındaki meyveler aynı olgunlukta olmadığı için hasat en az iki seferde tamamlanmalıdır [10].

Hasat sonrasında görülebilecek bozukluklar arasında kabuk yanıklığı, mineral dengesizliğine bağlı mantarlaşma, yaşlanma yanıklığı, iç kararması ve öz bozulması sayılabilir [10]. Depolama bilgileri için armut sayfasındaki Depolama bölümüne bakabilirsiniz.

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri armut sayfasının kaynakçasında yer alır.