Çilek yetiştirme rehberi

Çilek yüzeysel kök yapılı, otsu bir bitkidir; kökler iyi drene edilmiş topraklarda 60–70 cm'ye kadar iner, ağır topraklarda yatay büyür. Taç adı verilen kısım çok kısalmış bir gövdedir. Kollar (stolonlar) yaz boyunca yaprak koltuklarındaki tomurcuklardan gelişir. Çiçekler salkım halindedir ve iyi tozlanmamış meyvelerde şekil bozukluğu olur [5].

Kısa günde çiçek gözü, uzun günde kol gelişimi olduğundan verim gün uzunluğuyla çok yakından ilişkilidir. Soğuklamanın verim ve kaliteye olumlu etkisi vardır ve çileğin soğuklama ihtiyacı 400–500 saattir [5].

Çilek özel bir önlem almadan –10°C'ye kadar yetiştirilebilir; daha soğuk bölgelerde bitkilerin saman ya da kuru yaprakla örtülmesi gerekir. İlkbahar geç donları Akdeniz ve benzeri yerlerde zararlı olabilir, ancak çiçeklenme uzun bir döneme yayıldığı için don ürünün tümünü etkilemez [3].

Derin, verimli, nem tutma kapasitesi yüksek, iyi drene edilmiş, kumlu-tınlı ve süzek topraklar en uygunudur; kireci fazla topraklar önerilmez [3, 5]. Çilek toprak kökenli mantar hastalıklarına duyarlı olduğu için dikim yapılacak toprağın hastalık ve nematod bakımından temiz olması gerekir; bir önceki mevsimde buğday ya da arpa ekilmiş araziler tercih edilmelidir [5]. Çilek sökülen yere ekim nöbeti uygulanmadan yeniden dikim yapılmamalı; biber, patlıcan, patates, tütün ve domates yetiştirilen yerlerde toprak en az 4–5 yıl dinlendirilmelidir [3].

Toprak hazırlığına yaz–sonbahar döneminde başlanır. Normal topraklara dekara 3–4 ton, kumlu topraklara 4–6 ton yanmış çiftlik gübresi verilir ve toprağa karıştırılır. Dikim yastıkları (masuralar) yaklaşık 60–70 cm genişlikte ve 15–30 cm yükseklikte hazırlanır; yüksek yastıklar drenajı iyileştirir [3, 5].

Dikim zamanları: Çilekte ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış olmak üzere dört dikim zamanı vardır [5].

Yaz dikimi: Soğuk depoda saklanmış "frigo" fidelerle yapılır; Akdeniz Bölgesi'nde en uygun zaman 15 Temmuz–15 Ağustos arasıdır. Kış dikimine göre 2–3 kat daha fazla verim alınır, ancak ürün biraz geç kalır. Dekara 6.000–7.000 fide dikilir ve dekardan kaynaklara göre yaklaşık 3–8 ton ürün alınabilir. Dikilen fideler 15–20 gün boyunca günde 3–4 kez sulanmalı, dikimden sonra açan çiçekler koparılmalıdır. Akdeniz'de yapılan uzun süreli araştırmalar yaz dikiminin diğer sistemlerden üstün olduğunu göstermiştir [3, 5].

Kış dikimi: Kışları ılık geçen yerlerde, Akdeniz'de 15 Ekim–15 Kasım arasında taze fidelerle yapılır; 25×30 cm aralıkla dekara 7.000–8.000 fide dikilir. İlk yıl verim düşük, ikinci yıl yüksektir; alçak ve yüksek tüneller açığa göre 15–30 günlük erkencilik sağlar [3, 5].

İlkbahar ve sonbahar dikimi: İlkbahar dikimi kışı soğuk bölgelerde genellikle nisanda yapılır ve asıl ürün bir yıl sonraki hazirandadır. Eylül–ekimde yapılan sonbahar dikiminde meyve erken, ancak kalite ve verim düşük olur; ısıtılan sera ya da yüksek tünel gerektirir [5].

Fide dikimi: Fideler serin ve nemli havalarda, tam kök boğazı seviyesinde dikilir; kökler 8–10 cm, taçta 2–3 genç yaprak kalacak şekilde kısaltılır ve dikimden sonra can suyu verilir [3, 5].

Malçlama: Masuraların siyah plastik, saman ya da çam iğnesi gibi malzemelerle örtülmesi yabancı otları önler, sulama aralığını uzatır, meyveleri temiz tutar ve kurşuni küfü azaltır. En çok siyah plastik kullanılır; saman ise sonraki yıllarda sümüklüböcek ve salyangozlara barınak olabilir [3, 5].

Sulama: Çilek aşırı suya duyarlıdır; fazla sulama sarılık ve mantar hastalıklarına yol açar. Damla sulama en uygun yöntemdir; yapılamadığı yerlerde yağmurlama kullanılır. Tuzluluğu yüksek sulama suyu kullanılmamalıdır [5].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Ancak Süzer (t.y.)'e göre çiçekler açar açmaz dekara yaklaşık 20 kg amonyum sülfat verilmesi ve bunun çiçeklenmeden sonra her ay tekrarlanarak toplam 100–120 kg'a ulaştırılması önerilmektedir.

Kol temizliği: Çıkan kolların vakit geçirilmeden temizlenmesi verim açısından önemlidir; aksi halde verim düşer [5].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri çilek sayfasının kaynakçasında yer alır.