meyve.biz

Meyveler / Çilek

Çilek

Çilek üzümsü meyveler grubunda yer alır; meyvesi gerçek bir meyve değildir, yenen kısmı 40–60 kadar dişi organın birleştiği çiçek tablasıdır [5]. Kolay çoğaltılması, kısa sürede meyveye yatması ve soğuk Doğu Anadolu'dan sıcak Akdeniz'e kadar her yörede yetiştirilebilmesiyle öne çıkar [3]. Türkiye 2024'te 606 bin ton çilek üretti; üretimin yarısından fazlası Mersin, Aydın ve Konya'dan geldi [6].

OŞMNMHTAEEKA

Yeşil aylar ana hasat dönemi. Çilek güney bölgelerde martta, Ege'de nisan ortasında, Trakya ve Marmara'da mayısın ilk haftasında olgunlaşır; doğal koşullarda bile farklı bölge ve yüksekliklerde açıkta 8 ay çilek yetiştirmek mümkündür [3]. Akdeniz kıyı kesiminde yaz dikimli bitkilerde ürün haziran–temmuza kadar sürer [5].

Türkiye'de üretim

Türkiye'nin çilek üretimi 2019'da 487 bin tondan 2022'de 728 bin tonla zirveye çıktı, ardından gerileyerek 2024'te 606 bin tona indi; henüz kesinleşmemiş 2025 verileri de benzer bir düzeye işaret ediyor [6].

4872019547202066920217282022677202360620245952025*

Bin ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)

En çok üreten iller

İlTonPay
Mersin135.527%22,4
Aydın112.877%18,6
Konya80.192%13,2
Çanakkale44.857%7,4
Bursa42.783%7,1

*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)

Çilek alanı 2019'da 161 bin dekardan 2024'te 197 bin dekara genişledi; 2024'te dekar başına ortalama verim yaklaşık 3,1 ton oldu [6].

Çilek taze tüketiminin yanında reçel, marmelat, meyve suyu, jöle, pasta, dondurma ve meyveli yoğurt yapımında kullanılır ve derin dondurularak saklanabilir; bu özellikleri gıda sanayisi için önemlidir. Alçak tünel, yüksek tünel ve malçlama gibi basit önlemlerle yetiştirme süresi uzatılabildiği için turfanda olarak iç pazar ve ihracat imkânı artar [3]. Bazı bölgelerde çileğin dondurularak ihracatı gelişmiştir [5].

Dünyada çilek

Dünya çilek üretimi 1994'te 3,5 milyon tondan 2024'te 10,7 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 240 bin hektardan 436 bin hektara genişledi. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %44'ü Asya'da, %26'sı Amerika kıtasında, %23'ü Avrupa'da gerçekleşti; Türkiye bu dönemin ortalamasında Çin, ABD, Meksika ve İspanya'nın ardından beşinci büyük üretici oldu [2]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %6 oldu [2, 6].

Çin2.162 bin t
ABD1.099 bin t
Meksika326 bin t
İspanya311 bin t
Türkiye309 bin t
Mısır272 bin t
Güney Kore188 bin t
Rusya187 bin t
Japonya182 bin t
Polonya179 bin t

1994–2024 yıllık ortalaması, bin ton. Kaynak: FAO (2026)

Besin değerleri

33 kcal

100 gram çiğ çilekte [7]

Su90,8 g
Karbonhidrat7,96 g
Toplam şeker4,86 g
  Fruktoz2,62 g
  Glukoz2,24 g
Protein0,64 g
Yağ0,22 g
C vitamini59,6 mg
Sitrik asit700 mg
Malik asit198 mg
Potasyum161 mg
Fosfor23 mg
Kalsiyum17 mg
Magnezyum12,5 mg
Demir0,26 mg

Enerji Atwater özgül faktörleriyle hesaplanmıştır [7]. 100 gram çilekteki C vitamini miktarı portakaldakiyle hemen hemen aynıdır.

Hasat ve depolama

Hasat: Tozlanmadan sonra meyve genellikle 30–35 günde olgunlaşır. Hasat günün erken saatlerinde yapılmalıdır. Uzak pazarlara gönderilecek çilekler meyvenin dörtte üçü kızardığında toplanmalı; meyveye dokunmadan, meyve avuç içinde kalacak şekilde sapı tırnakla yaklaşık 1 cm bırakılarak kesilmelidir. Çilekler pazara yarım ve çeyrek kilogramlık plastik kaplarla gönderilir [5].

Soğukta depolama: Çilek meyvesinin büyük hücreli, ince hücre duvarlı ve ince epidermisli yapısı su kaybını artırır ve çürüklüklere karşı direnci azaltır; bu nedenle çileğin muhafaza süresi kısadır ve kısa sürede tüketilmesi gerekir. Camarosa, Sweet Charlie ve Fern çeşitlerinin 0°C ve %90–95 nemde depolandığı bir çalışmada kalite kayıpları 10. günden itibaren başlamış; açık ambalajda çürüme oranı 15. günde yaklaşık %45'e, 20. günde %77'ye ulaşırken kapalı ambalajda çürümeler daha yavaş ilerlemiştir. Epidermisi daha kalın olan Camarosa çeşidi depolamaya daha dayanıklı bulunmuştur [1]. Kabarla çeşidiyle yapılan 20 günlük soğuk depolama çalışmasında da en yüksek ağırlık kaybı herhangi bir uygulama yapılmamış meyvelerde görülmüş, modifiye atmosfer ambalajı kalite kayıplarını yavaşlatmıştır [4]. Hasat yoğunluğunun arttığı dönemlerde pazardaki yığılmayı önlemek için çok kısa süreli de olsa uygun koşullarda muhafaza gerekebilir [1].

Değerlendirme: Çilek derin dondurularak uzun süre saklanabilir [3]. Tioga, Pocahontas, Yalova-15, Yalova-104, Red Chief, Honeoye ve Lester gibi çeşitler derin dondurmaya uygundur [5].

Yetiştirme

Soğuğa dayanım
Özel bir önlem almadan –10°C'ye kadar yetiştirilebilir; daha soğuk bölgelerde bitkiler saman ya da kuru yaprakla örtülerek korunur [3, 5].
Don riski
Çiçeklenme uzun bir döneme yayıldığı için don ürünün tümüne zarar veremez; bu nedenle çilek yetiştiricilik riski en az olan meyvelerdendir [3].
Gün uzunluğu
Kısa günde çiçek gözü, uzun günde kol (stolon) gelişimi olur; bu yüzden bir bölgeye uyan çeşit başka bölgeye uymayabilir. Soğuklama ihtiyacı 400–500 saattir [5].
Toprak
Derin, verimli, süzek, kumlu-tınlı topraklar uygundur; kireci fazla topraklarda demir alımı engellendiği için sararma (kloroz) görülür [3, 5].
Su
Aşırı suya duyarlıdır; damla sulama en uygun yöntemdir [5].
Ayrıntılı yetiştirme rehberi

Çeşitler

Hastalık ve zararlılar

Çilekte kök çürüklüğü, kurşuni küf, külleme ve yaprak lekesi önemli hastalıklar; kırmızı örümcekler ve çiçek tripsi önemli zararlılardır [3]. Virüs ve nematod sorunlarından kurtulmanın en iyi yolu bahçeyi sağlıklı fideyle kurmaktır [5].

Hastalık ve zararlılar rehberi

Benzer meyveler

Kaynakça

  1. Bal, E. ve Çelik, S. (2005). Bazı çilek çeşitlerinin meyvesindeki anatomik yapılaşmanın muhafaza süresi üzerine etkisi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 2(3), 260–267.
  2. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
  3. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. (t.y.). Çilek.
  4. Oğurlu, F., Oğurlu, H., Özcengiz, C. K., Küçüker, E. ve Ağlar, E. (2024). Soğuk depolama sırasında çilek (Kabarla çeşidi) meyve kalite özellikleri üzerinde putresin ve modifiye atmosfer paketleme (MAP) uygulamalarının etkisi. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 39(3), 515–526. https://doi.org/10.7161/omuanajas.1457061
  5. Süzer, S. (t.y.). Çilek tarımı. Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü.
  6. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
  7. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2022). Strawberries, raw (FDC ID 2346409) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/2346409/nutrients