Meyveler / Elma / Elma çeşitleri
Elma çeşitleri
Genel bakış
Dünyadaki elma çeşidi sayısının 6.500'ü aştığı, Türkiye'de ise 460'a ulaştığı bildirilmektedir; ancak ticari olarak yetiştirilenlerin sayısı oldukça azdır. Çeşitler olgunlaşma zamanlarına göre yazlık, güzlük ve kışlık olarak üç gruba ayrılır [4].
Çeşit seçiminde pazar değeri yüksek, ekolojiye uygun, verimli, periyodisite eğilimi düşük ve hastalıklara dayanıklı çeşitler tercih edilmelidir [9].
Güzlük ve kışlık çeşitler
Gala grubu
Ağaçları kuvvetli ve yayvan gelişen, oldukça verimli bir çeşit grubudur. Meyve eti sarımsı, sulu ve serttir; seyreltme ile meyve niteliği artar [4, 9]. Mondial Gala kırmızımsı turuncu kabuklu, orta irilikte meyveleri olan erkenci bir tiptir [5].
- Hasat
- Ağustosun 4. haftası [4]
- Tam çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 125–135 gün [9]
- Tozlayıcılar
- Fuji, Golden Delicious, Red Delicious, Granny Smith, Braeburn [9]
- Mutantlar
- Royal Gala, Mondial Gala, Galaxy Gala, Buckeye Gala ve diğerleri [9]
- Depolama
- Çok uzun süre depolanmaz [4]
Red Delicious (Starking) grubu
Ağacı orta kuvvette, yarı dik-yayvan gelişir [9]. Türkiye'de 2024'teki elma üretiminin %37'si Starking elmalarından oluşuyor [11]. Bu gruptaki çeşitler karbondioksite hassas olabilir; yüksek CO₂'li depolama ortamında CO₂ zararı ve unlulaşma görülmüştür [1].
- Tam çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 145–160 gün [9]
- Tozlayıcılar
- Golden Delicious, Granny Smith, Gala, Fuji, Braeburn [9]
- Mutantlar
- Scarlet Spur, Starkrimson Delicious, Red Chief, Oregon Spur ve diğerleri [9]
- Hasat sonrası
- Kabuk yanıklığına hassastır [9]
Starkrimson Delicious
Starking Delicious'un spur mutantıdır. Ağacı orta kuvvette, yarı dik-dik gelişir ve çok verimlidir; elma yetiştirilen bütün bölgelere tavsiye edilir [4].
- Hasat
- Eylül ortası [4]
Scarlet Spur
Red Delicious grubunun spur gelişen çeşitlerindendir; renklenmesiyle öne çıkar ve Isparta bölgesinde üretimi artmaktadır [8]. Meyveler yan dallardaki kısa dallarda oluştuğu için ilk yıllarda bakımın aksatılmaması önerilir [9].
- Tam çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 140–155 gün olabilir [8, 9]
- Depolama
- Dinamik kontrollü atmosferde 10 aya kadar [8]
Red Chief
Sulu, lezzetli ve aromalı meyveleri olan spur bir çeşittir. Ağaç zayıf gelişir, dik büyür [4].
- Hasat
- Eylül sonu [4]
- Tozlayıcı
- Golden Delicious [4]
Golden Delicious grubu
Ağaçları kuvvetli ve yarı dik-yayvan gelişir; bir yıl az, bir yıl çok meyve verme (periyodisite) eğilimi vardır [9]. İnce kabuğu nedeniyle depoda ağırlık kaybı Starking'e göre daha fazla olmuş, buna karşın kontrollü atmosfere iyi yanıt vermiştir [2]. 2024 üretiminin %23'ü Golden elmalarından oluşuyor [11].
- Tam çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 150–155 gün [9]
- Mutantlar
- Starkspur Golden Delicious, Golden Sel B, Golden Smoothee, Golden Reinders [9]
- Tat
- Düşük asitli, SÇKM yüksek bir çeşit [6]
Starkspur Golden Delicious
Ağacı yarı bodur, dik gelişir ve çok verimlidir. Meyvesi iri, altın sarısı renkte, düzgün şekillidir [4].
- Hasat
- Eylülün ikinci haftası [4]
- Depolama
- Soğuk depoda mart ayına kadar [4]
Granny Smith
Yeşil renkli olmasına rağmen güneşi bol yörelerde alev rengi yanak oluşturur; kendine verimlidir [4]. Güneş ışığının yoğun olduğu yerlerde güneş yanığına karşı önlem alınması gerekir [9].
- Hasat
- Ekim sonu [4]
- Tam çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 180–190 gün [9]
- Tozlayıcılar
- Golden Delicious, Red Delicious [9]
- Depolama
- Uygun koşullarda 9 ay [4]; kabuk yanıklığına hassastır [9]
Fuji
Ölü göz oluşturma eğiliminde olduğu için budamada özel uygulamalar gerekebilir [9]. Asitliği düşük bir çeşittir [6].
- Tam çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 170–180 gün [9]
- SÇKM
- %16–17 [9]
Cripps Pink (Pink Lady)
Yeme kalitesi yüksek, olgunlaşma süresi en uzun çeşitlerdendir; ağaçları yarı dik ve oldukça kuvvetli gelişir. Kasım ortasındaki hasatta kabuktaki çiğ parmak izi oluşumunu artırdığından, toplamanın çiğ kalktıktan sonra yapılması önerilir [9].
- Tam çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 190–210 gün [9]
Amasya
Türkiye'nin geleneksel çeşitlerindendir; 2024 üretiminin yaklaşık %5'ini oluşturuyor [11].
- Tam çiçeklenmeden hasada
- Yaklaşık 155–165 gün [9]
- SÇKM
- %13–14 [9]
Yazlık ve erkenci çeşitler
Jerseymac
Ağaçları çok kuvvetli ve yüksek verimli, meyveleri beyaz ve sulu etli bir yazlık çeşittir; taşımaya dayanıklıdır [4]. İncelenen çeşitler arasında C vitamini, fenol ve antioksidan aktivitesi en yüksek çeşit olmuştur [6].
- Hasat
- Temmuz ortası [4]
- Tozlayıcılar
- Red Delicious, Golden Delicious [4]
William's Pride
Yazlık çeşitler içinde meyve kalitesi ve verim bakımından en iyisi olarak değerlendirilir. Meyvesi orta iri, hafif mayhoş, sulu, aromalı ve gevrektir [4].
- Hasat
- Ağustosun 2–3. haftası [4]
- Tozlayıcılar
- Golden Delicious, Gala, Jerseymac, Granny Smith [4]
Anna, Golden Dorset, Vistabella
Soğuklama ihtiyacı düşük erkenci çeşitlerdir; Çukurova gibi kışı ılık bölgelerde yetiştirilebilir. Anna iri ve kırmızı yanaklı, Golden Dorset erken meyveye yatan, Vistabella ise yüksek verimli fakat mildiyöye duyarlıdır [5].
- Soğuklama ihtiyacı
- Yaklaşık 100–350 saat [5]
- Hasat
- Açıkta mayıs sonu–haziran [5]
Kaynaklar
Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri elma sayfasının kaynakçasında yer alır.