Meyveler / Elma
Elma
Elma, ülkemizde uzun yıllardan beri yetiştirilen ve üretim ile alan bakımından ılıman iklim meyvelerinin başında gelen bir türdür [4]. Türkiye 2024'te 4,42 milyon ton elma üretti; üretimin yarısından fazlası Isparta, Karaman ve Niğde'den geldi [11].
Yeşil aylar ana hasat dönemi. Yazlık çeşitler temmuz ortasında [4], en geç olgunlaşan Cripps Pink kasım ortasında hasat edilir [9]. Çukurova'da örtü altında mayıs–haziran aylarında hasat mümkündür [5].
Türkiye'de üretim
Türkiye'nin elma üretimi 2018'de 3,63 milyon tondan 2022'de 4,82 milyon tonla en yüksek düzeyine çıktı. Henüz kesinleşmemiş 2025 verileri ise üretimde belirgin bir düşüş olabileceğine işaret ediyor [11]. Elma, 2025'in şubat, mart ve nisan aylarındaki zirai donlardan etkilenen 65 ilde hasar gören çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak 16 ürün arasında yer almaktadır [10].
Milyon ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)
En çok üreten iller
| İl | Ton | Pay |
|---|---|---|
| Isparta | 1.019.904 | %23,1 |
| Karaman | 686.889 | %15,5 |
| Niğde | 619.371 | %14,0 |
| Antalya | 461.468 | %10,4 |
| Kayseri | 262.835 | %5,9 |
| Isparta | 799.126 | %34,9 |
| Karaman | 374.385 | %16,4 |
| Antalya | 273.607 | %12,0 |
| Denizli | 131.489 | %5,8 |
| Mersin | 85.747 | %3,7 |
*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)
2024'te çeşitlere göre üretim
| Starking | 1.637.362 t | %37,0 |
| Golden | 1.035.761 t | %23,4 |
| Amasya | 237.219 t | %5,4 |
| Granny Smith | 209.553 t | %4,7 |
| Diğer elmalar | 1.300.290 t | %29,4 |
Kaynak: TÜİK (2026)
2024'te Türkiye'de meyve veren yaşta 81,1 milyon, henüz meyve vermeyen yaşta 18,0 milyon elma ağacı bulunuyordu; toplu meyveliklerin alanı 1.653.191 dekardı [11].
Dünyada elma
Dünya elma üretimi 1994'te 46,5 milyon tondan 2024'te 97,9 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 6,1 milyon hektardan 4,7 milyon hektara geriledi. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %60'ı Asya'da, %22'si Avrupa'da gerçekleşti; Türkiye bu dönemin ortalamasında Çin ve ABD'nin ardından üçüncü büyük üretici oldu [3].
1994–2024 yıllık ortalaması, milyon ton. Kaynak: FAO (2026)
2024'te Türkiye dünya elma üretiminin yaklaşık %4,5'ini karşıladı. Hektar başına verimde ise ABD 40,6 tonla Türkiye'nin 26,7 tonluk veriminin önündedir [3]. Türkiye'nin dünya elma ihracatındaki payının ise oldukça düşük olduğu belirtilmektedir [8].
Besin değerleri
53–58 kcal
100 gram çiğ, kabuklu elmada [12, 13]
| 100 g'da | Fuji | Granny Smith |
|---|---|---|
| Su | 83,6 g | 85,1 g |
| Enerji | 58 kcal | 53 kcal |
| Karbonhidrat | 15,6 g | 14,1 g |
| Toplam şeker | 13,3 g | 10,6 g |
| Fruktoz | 8,59 g | 6,36 g |
| Glukoz | 3,04 g | 2,68 g |
| Sakaroz | 1,70 g | 1,61 g |
| Lif | 2,1 g | 2,5 g |
| Protein | 0,15 g | 0,27 g |
| Yağ | 0,16 g | 0,14 g |
| Potasyum | 104 mg | 116 mg |
| Fosfor | 10 mg | 10 mg |
| Kalsiyum | 6 mg | 5 mg |
| Magnezyum | 4,7 mg | 5,1 mg |
Enerji, Atwater özgül faktörleriyle hesaplanmış değerdir. Karbonhidrat, farkla hesaplanan değerdir [12, 13].
Eskişehir'de yetiştirilen sekiz elma çeşidinin meyve sularında C vitamini 2,41–5,63 mg/100 mL arasında bulunmuş, en yüksek değer yazlık Jersey Mac çeşidinde ölçülmüştür. Aynı çalışmada toplam fenol ve C vitamini miktarı arttıkça antioksidan aktivitenin de arttığı, yazlık çeşitlerin antioksidan aktivitesinin yüksek olduğu belirlenmiştir [6].
Hasat ve depolama
Elma, depolama özellikleri bakımından en uzun süre saklanabilen ürünlerden biridir [7]. Meyveler ağaçtan koparıldıktan sonra da solunuma devam eder ve solunum hızı yükseldikçe fizyolojik yaşlanma da hızlanır. Soğukta saklamanın temel ilkesi bu solunumu yavaşlatmaktır [2].
Sıcaklık: Ticari depolarda önerilen koşullar 0°C ve %90–95 oransal nemdir [9]. 4°C'de saklanan elmalarda sertlik, asitlik ve klorofil kayıpları 0°C'ye göre daha hızlı olmuştur [1]. 0°C'de üç ay saklandıktan sonra 20°C'ye alınan Starking Delicious elmalarının solunum hızı 24 saat içinde beş katından fazla artmıştır [2].
Kontrollü atmosfer: Oksijenin azaltılıp karbondioksitin artırıldığı %3 O₂ + %3 CO₂ ortamında Starking Delicious ve Golden Delicious elmaları 9 aya kadar saklanabilmiştir. Dokuz ayın sonunda Starking Delicious'ta sertlik kaybı normal atmosferde %23,5–29,1, kontrollü atmosferde %17,4–18,5 olmuş; ağırlık kaybı normal atmosferde yaklaşık iki kat fazla gerçekleşmiştir [2].
Çeşit farkları: %7 CO₂ + %14 O₂ ortamı Golden Delicious ve Starkspur Golden Delicious için altı ay boyunca kalite riski taşımamış, Starking Delicious ve Starkrimson Delicious'ta ise %17'ye varan CO₂ zararı ve unlulaşma görülmüştür [1].
Süre: Hasat sonrası depo yanıklığını önlemek için elmaların 6 aydan uzun depolanmaması önerilmektedir [4]. Bununla birlikte uygun çeşit ve koşullarda, özellikle kontrollü atmosferde, daha uzun depolama sürelerinin mümkün olabileceği bildirilmektedir [2, 8].
Yeni yöntemler: Dinamik kontrollü atmosferde (%0,5 O₂ + %1 CO₂) Scarlet Spur elmaları 10 ay başarıyla depolanabilmiştir [8].
Türkiye'de durum: Karaman'da 2016 yılı kayıtlarına göre incelenen 37 soğuk depodan yalnızca 3'ünde kontrollü atmosferde depolama yapılıyordu. Bu depolarda saklanan ürünlerin %80'inden fazlası elmaydı [7].
Bahçede yetiştirme
- İklim
- Soğuk-ılıman iklim meyvesidir; dünyada genellikle 30°–50° enlemleri arasında yetişir. Ege'de 500 m, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu'nun sıcak ve kurak yerlerinde 800 m'nin üzerindeki alanlar uygundur [4, 5].
- Soğuklama ihtiyacı
- Çeşide bağlı olarak +7,2°C'nin altında yaklaşık 2300–3700 saat olabilir [4, 5]. Anna, Golden Dorset, Vistabella ve Mondial Gala gibi erkenci çeşitlerde 100–350 saat [5].
- Sıcak ve soğuğa dayanım
- Kış dinlenmesinde odun kısımları –35/–40°C'ye dayanır; sıcaklık 40°C'yi aşınca büyüme durur [4]. Çiçekler tomurcuk patlaması aşamasında –7,8°C'de %10, pembe balon aşamasında –4,1°C'de %90'a varan zarar görebilir [9].
- Toprak
- Suyu iyi süzen tınlı ve kumlu-tınlı, hafif asidik topraklar; uygun pH 6,0–6,7 aralığında olabilir [4, 9]. Taban suyu yüksek arazilerden kaçınılmalıdır.
- Anaç
- M9 bodur bir anaçtır, ömür boyu desteğe ihtiyaç duyar ve dikimin ertesi yılı meyve verir. MM106 yarı bodurdur, desteğe ihtiyaç duymaz; üzerine aşılı çeşitler 2–3. yılda meyveye yatar [4].
- Dikim
- Fidanlar dinlenme döneminde dikilir: kışı ılık geçen bölgelerde sonbaharda, sert ya da yağışlı geçen bölgelerde ilkbaharda. Aşı noktası toprak yüzeyinden en az 10 cm yukarıda kalmalıdır [4, 9].
- Tozlanma
- Elma çeşitleri genelde kendi çiçek tozuyla döllenemez. Fidanların %10–15'i tozlayıcı çeşit olmalı ve ana çeşitten 12–15 m'den uzakta olmamalıdır; genç bahçelere 4 dekara 1 arı kovanı önerilir [4].
- Budama
- Budamanın büyük kısmı ağaç durgunken kışın yapılır. Kışı çok soğuk geçen bölgelerde şiddetli soğuklar geçtikten sonra budamak en uygunudur [9].
- Seyreltme
- Normal bir ürün için açan çiçeklerin yaklaşık %9–15'inin meyveye dönüşmesi yeterli olabilir [4, 9]. Elle seyreltme haziran dökümünden sonra yapılır.
- Sulama
- En uygun yöntem damla sulamadır. En önemli dönem yaz sulamasıdır ve yağış durumuna göre mayısta başlanır [4]. Sulama suyunun pH'ı 6,5–8 arasında olmalıdır [9].
Çeşitler
Hastalık ve zararlılar
Elmada yaygın hastalıklar arasında karaleke, külleme, ateş yanıklığı, kök ve kök boğazı çürüklüğü ile elma mozaik virüsü; zararlılar arasında elma iç kurdu, yaprakbitleri, kırmızı örümcekler, San Jose kabuklubiti ve elma pamuklubiti bulunur [9]. Bakanlık yayınında 37 hastalık, zararlı ve fizyolojik sorun ayrıntılı olarak ele alınmaktadır [4].
Hastalık ve zararlılar rehberiBenzer meyveler
Kaynakça
- Ertan, Ü., Kaynaş, K., Özelkök, S. ve Öz, F. (1993). Bazı önemli elma çeşitlerinin normal ve kontrollu atmosferde depolanmaları üzerinde karşılaştırmalı araştırmalar-II. Bahçe, 22(1–2), 17–28.
- Ertan, Ü., Özelkök, S., Kaynaş, K. ve Öz, F. (1992). Bazı önemli elma çeşitlerinin normal ve kontrollu atmosferde depolanmaları üzerinde karşılaştırmalı araştırmalar-I. Akıcı sistem. Bahçe, 21(1–2), 77–90.
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 29 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. (2016). Elma. Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü.
- İmrak, B., Küden, A., Sarıeroğullarından, A. ve Küden, A. (2009). Subtropik koşullarda örtü altında elma yetiştiriciliği. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, 2(1), 187–193.
- Mertoğlu, K. ve Evrenosoğlu, Y. (2019). Bazı elma ve armut çeşitlerinde fitokimyasal özelliklerin belirlenmesi. Ziraat Fakültesi Dergisi, 14(1), 11–20.
- Nizamlıoğlu, N. M. ve Gökmen, S. (2017). Karaman ilindeki soğuk depolarının mevcut durumu, sorunları ve çözüm önerileri. Derim, 34(1), 43–50. https://doi.org/10.16882/derim.2017.305442
- Onursal, C. E. (2022). Scarlet Spur elma çeşidinde hasat zamanının belirlenmesi ve farklı depolama sistemlerinin meyve kalitesi üzerine etkileri [Doktora tezi, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi].
- Tarım ve Orman Bakanlığı. (t.y.). Elma yetiştiriciliği.
- Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Zirai dondan etkilenen çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak [Haber]. https://www.tarimorman.gov.tr/Haber/6733/Zirai-Dondan-Etkilenen-Ciftcilere-Destekleme-Odemesi-Yapilacak
- Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 29 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2020a). Apples, fuji, with skin, raw (FDC ID 1750340) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/1750340/nutrients
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2020b). Apples, granny smith, with skin, raw (FDC ID 1750342) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/1750342/nutrients