İncir yetiştirme rehberi

İncir subtropik bir meyve olsa da geniş uyum yeteneği sayesinde yurdumuzun tüm sahil kuşağında ticari olarak yetiştirilir; kuru ve taze incir için en yoğun üretim Büyük ve Küçük Menderes havzalarındadır. Kışları ılık, yazları sıcak ve kuru yerleri ister; özellikle meyve olgunluğu ve kurutma döneminde (ağustos–eylül) 30°C'ye kadar çıkan ortalama sıcaklıklar istenir [1]. Daha yüksek sıcaklıklar meyvelerin kavrulmasına ve küçük kalmasına yol açtığından en yüksek sıcaklığın 40°C'yi geçmemesi istenir. Kaliteli kuru incir ancak Büyük ve Küçük Menderes havzalarında üretilebilmektedir [5].

Soğuk ve don: İncir çok az kış soğuklamasına ihtiyaç duyar. Ekim–kasımda –3/–4°C'ye inen erken donlar genç ağaçlara zarar verebilir; genç ağaçlar kışın –6/–8°C'de ölebilir. Mart sonu ve nisandaki –1°C ve daha düşük ilkbahar donları yeni sürgünlere zarar verir. Kış sonundaki –4/–7°C'ye kadar düşüşler erkek incirlerin kış ürününe ve dolayısıyla ilek arısına zarar verir [1].

Yağış ve nem: En uygun yıllık yağış 625 mm'dir; 550 mm'nin altında sulama gerekir. Kurutmacılık açısından yağışların kasım–haziran arasında düşmesi, temmuz–eylülün yağışsız ve bulutsuz geçmesi, kurutma mevsiminde havadaki nemin %40–45 civarında olup %50'yi geçmemesi istenir [1]. Olgunluk dönemindeki yüksek nem meyvelerde yarılmaya yol açar; Akdeniz Bölgesi'nde olgunlaşma dönemindeki %90'ın üzerindeki nem sofralık incir yetiştiriciliğini kısıtlayan en önemli etkendir. İlkbahar sonu ve yaz başındaki kuvvetli rüzgârlar meyve kabuğunda sürtünme yaralarına, ilekleme dönemindeki rüzgârlar ise ilek arısının uçuşunun engellenmesine neden olur [5].

İncir çok nemli topraklar dışında hemen her toprakta, hatta kayalık ve taş yarıklarında bile yetişebilir; ancak kaliteli kuru incir için toprak bakımından da seçicidir. Derin, kumlu-killi, yeterli organik madde ve kirece sahip topraklar ister; en iyi gelişmeyi 120 cm ve daha derin topraklarda gösterir. pH'ı 6,0–7,8 arasındaki nötr ve nötre yakın topraklar uygundur; tuzluluğa az dayanıklıdır [1]. Kuzeye bakan, az güneş alan yerler ile taban suyu 2 m'den yakın olan ağır ve taban araziler uygun değildir; bu arazilerde ağaçlar kök hastalıklarına yakalanır, meyvelerde akma ve çatlama görülür [5]. pH'ı düşük topraklarda kireçleme gerekebilir; kireç miktarı mutlaka toprak analizine göre belirlenmelidir [1].

İncir, dişi ve erkek çiçekleri ayrı ağaçlarda taşıyan bir türdür. Çiçekler kapalı bir kılıfın içinde olduğundan döllenme, erkek incirlerle bir arada yaşayan küçük ilek arısı (Blastophaga psenes) sayesinde gerçekleşir. Erkek incir ağaçları yılda üç ürün verir: kışı ağaçta geçiren boğa, ilkbaharda oluşup döllenmede kullanılan ilek ve yaz ürünü olan ebe [1].

İlekleme: Sarılop ve Bursa Siyahı gibi çeşitlerin yaz ürününü döllemek için, içindeki arılarla birlikte olgun ilek meyveleri dişi ağaçlara asılır. İlekleme bölgeye göre genellikle haziran başından temmuz ortasına kadar sürer ve normal koşullarda bir hafta arayla iki kez yapılır; ilekleme yapılmazsa meyveler yaklaşık 20 mm çapa kadar büyüyüp sararır ve dökülür. İlekler sabah serinliğinde, ağacın gölge kısımlarına file torbalar içinde asılmalıdır [1].

Temiz ilek: İlek arısı Aspergillus gibi küflerin taşınmasında da rol oynadığı için temiz ilek kullanılmalı ve görevini tamamlamış kuru ilekler bahçeden toplanıp imha edilmelidir. Aşırı ileklemeden kaçınmak için erkek incir ağaçları dişi incir bahçelerinden uzak, ayrı bir bahçede yetiştirilmeli; her 100 dişi ağaç için bir erkek ağaç, mümkünse erkenci, orta ve geççi birer çeşit bulundurulmalıdır [1].

Fidan: Bahçe fidanla ya da doğrudan çelik dikilerek kurulabilir. Fidanlar bol saçak köklü, düzgün gövdeli, hastalık ve zararlılardan ari ve adına doğru olmalı; sertifikalı ya da ismine doğru üretim yapılan yerlerden alınmalıdır [1].

Hazırlık: Toprak dikimden önce 2–3 kez derince sürülür. Eğimi %3'ü geçen arazilerde kontur dikim, %5'i geçen yerlerde teraslama yapılmalıdır; rizomlu yabancı otlar dikimden önceki yaz iyice temizlenmelidir [1].

Dikim: Fidanlar yaprak dökümünden ilkbaharda su yürümesine kadar dikilebilir; kışın şiddetli don tehlikesi olmayan yerlerde sonbahar dikimi tercih edilir, olmazsa şubat–mart aylarında dikilir. Dikim aralığı koşullar kötüyse 6×6 m, çok iyiyse 8×8 m olabilir [1]; arazi tipine göre taban arazide 8×8 m, kır-taban arazide 7×6 m, kır arazide 6×6 m önerilmektedir [5]. Çukurlar 50 cm derinliğinde ve 40–50 cm genişliğinde açılır, dikimden hemen sonra mutlaka can suyu verilir. Fidan gövdesi güneş yakmasına karşı sarılır ya da kireçle badana edilir [1].

Toprak işleme: İncir bahçeleri genellikle sulama olanağı olmayan yerlerde kurulduğundan toprak işlemenin amacı havalanmayı sağlamak, yağışlardan yararlanmak ve yabancı otları kontrol etmektir. Erozyon nedeniyle eğimli bahçelerde yılda iki kez, sonbaharda (en fazla 20 cm derinlikte) ve ilkbaharda (yaklaşık 15 cm) işleme önerilmektedir; sürümler eğime dik yapılmalıdır [1].

Sulama: Yağışın yetersiz olduğu yıllarda temmuz–eylüldeki kuraklık yaprak dökümüne ve "kavurga" denen küçük, lezzetsiz ve balsız meyvelere yol açar. Böyle yıllarda mayısta, gerekirse haziran sonu–temmuz başında sulama yapılmalıdır. Aşırı ve geç sulamadan kaçınılmalı; Sarılop bu konuda özellikle duyarlı olduğundan sulamaya hasattan bir ay önce son verilmelidir [1]. Eğime dik sürüm, malçlama, yeşil gübre bitkileri ve teraslama toprak ve su muhafazası için önemlidir [1].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Ancak Başpınar vd. (2019)'a göre çiftlik gübresi dekara 2–3 ton yanmış gübre olarak hasattan hemen sonra verilip sonbahar toprak işlemesiyle toprağa karıştırılabilir; fosforlu ve potaslı gübreler sonbaharda, en geç kışın ilk yarısında, azotlu gübreler şubat–mart aylarında mümkünse iki kerede uygulanmalıdır. Aşırı azot meyve sayısını artırsa da meyveyi küçültür ve kurutmalık çeşitlerde kabuk rengini koyulaştırarak kaliteyi düşürür; potasyum ise güneş yanığını azaltır ve daha açık renkli, yumuşak kuru incir elde edilmesine yardım eder. Yeşil gübreleme yapıldığında ayrıca azot gerekmez [1].

Budama her yıl, ağacın dinlenme dönemi olan aralık–şubat aylarında yapılmalıdır [5]. Budanmayan incir ağaçlarında ana dallar sürekli uzar, alt kısımlar çıplak kalır, dallar sarkar, tacın ortası açılarak güneş yakmaları görülür; ağaçlar zayıflar ve erken yaşlanır [1].

Şekil budaması: Fidanlar genellikle yerden en fazla 1 m (gerekirse 60 cm) yükseklikten budanır. İlk kış gövde çevresine eşit dağılmış 3–4 ana dal seçilir; sonraki yıllarda her ana daldan 2–3 yan dal bırakılarak ağaca vazo şekli verilir. Dördüncü yılın sonunda ağaç 3–4 ana dal ve 6–12 ikincil dala sahip olur [1].

Ürün ve gençleştirme budaması: Verim çağındaki ağaçlarda sık, çatal ve çapraz dallar seyreltilir, ürün dallarının bir kısmı her yıl kısaltılarak yenilenir. Bakımsız, yaşlanmış ağaçlarda eski taç 8–10 cm çaplı kısımlara kadar kesilerek gençleştirme (kabaklama) budaması yapılabilir. Budama keskin ve temiz aletlerle yapılmalı, kalın dal yaraları aşı macunuyla kapatılmalı, budama artıkları bahçeden uzaklaştırılmalıdır [1].

Taze incir: Tam olgun incirde kabuk çeşide özgü rengini almış, parlak, esnek ve kolay soyulabilir durumdadır; bazı çeşitlerde olgunlukta kabukta çizik ve çatlaklar oluşur, süt salgısı kaybolur ya da çok azalır. Hasat elle, meyve avuç içinde ezilmeden hafifçe döndürülüp çekilerek yapılır; sapından sızan süt cildi tahriş edebileceği için eldiven giyilmelidir [1].

Kuru incir: Taze olarak toplanmayan incirler ağaçta su kaybederek "buruk" hale gelir ve kendiliğinden dökülür. Dökülen incirler her gün düzenli olarak, 10–15 kg'lık kaplarla toplanmalıdır; bu hem incir kurdu kelebeklerinin yumurta bırakmasını hem de küf oluşumunu azaltır. Kurutma, güneşli ve havadar bir yerde tüneller içindeki kerevetlerde tek sıra halinde yapılır; kuruyan incirler sabah erken ya da akşamüstü toplanır. İncir kurdu kelebekleri ışığa yöneldiğinden geceleri sergiden incir alınmamalıdır [1].

Depolama bilgileri için incir sayfasındaki Depolama bölümüne bakabilirsiniz.

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri i̇ncir sayfasının kaynakçasında yer alır.