Meyveler / İncir
İncir
İncirin botanik adı Ficus carica'dır ve adını Ege Bölgesi'ndeki antik Karya (Caria) bölgesinden alır. Anavatanı Türkiye'dir; buradan Suriye ve Filistin'e, daha sonra Orta Doğu üzerinden Çin ve Hindistan'a yayılmıştır [1]. Türkiye, 1994–2024 ortalamasında dünyanın en büyük incir üreticisidir [3]; 2024'teki 375 bin tonluk üretimin yarısından fazlası Aydın'dan geldi [8].
Yeşil aylar ana hasat dönemi. Kurutmalık Sarılop temmuz sonundan eylül ortasına kadar hasat edilir; geççi sofralık çeşitler ekim ve kasıma kadar, erkenci Siyah Orak ve Beyaz Orak ise ilk ürünlerini haziranda verir [1].
Türkiye'de üretim
Türkiye'nin incir üretimi 2018'de 306 bin tondan 2024'te 375 bin tona istikrarlı biçimde yükseldi; henüz kesinleşmemiş 2025 verileri de benzer bir düzeye işaret ediyor [8].
Bin ton, yaş incir. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)
En çok üreten iller
| İl | Ton | Pay |
|---|---|---|
| Aydın | 209.590 | %55,9 |
| İzmir | 82.781 | %22,1 |
| Bursa | 33.079 | %8,8 |
| Mersin | 8.987 | %2,4 |
| Balıkesir | 3.986 | %1,1 |
| Aydın | 213.812 | %58,1 |
| İzmir | 82.193 | %22,4 |
| Bursa | 26.648 | %7,2 |
| Mersin | 8.461 | %2,3 |
| Balıkesir | 2.896 | %0,8 |
*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)
2024'te meyve veren yaşta 11,0 milyon, henüz meyve vermeyen yaşta 1,6 milyon incir ağacı bulunuyordu. Meyve vermeyen genç ağaç sayısı 2018'den bu yana yaklaşık %54 artarken toplu meyvelik alanı 514 bin dekardan 587 bin dekara genişledi [8].
Türkiye'de üretilip ihraç edilen kuru incirin yaklaşık %98–99'unu Aydın ve İzmir'de yoğun olarak üretilen Sarılop çeşidi, geri kalanını ise Sarı Zeybek oluşturur. Kurutmalık incir bahçelerinin %83,4'ü eğimli dağlık alanlardadır [1]. Ülkemizde yetiştirilen incirin yaklaşık %70'inin kuru incir olarak değerlendirildiği [5], kuru incir üretiminin ise yaklaşık %90'ının ihraç edildiği bildirilmektedir [7]. Sofralık incir ihracatında ise Bursa Siyahı öne çıkar; dünya sofralık incir piyasasında bu çeşitle rekabet edebilecek bir çeşit bulunmadığı belirtilmektedir [5].
Dünyada incir
Dünya incir üretimi 1994'te yaklaşık 1,06 milyon tondan 2024'te 1,34 milyon tona çıktı; hasat edilen alan ise yaklaşık 300 bin hektarda sabit kaldı. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %45'i Asya'da, %38'i Afrika'da gerçekleşti [3]. Türkiye 2024'te dünya üretiminin yaklaşık %28'ini karşıladı [3, 8].
1994–2024 yıllık ortalaması, bin ton. Kaynak: FAO (2026)
Besin değerleri
74 kcal
100 gram taze incirde; kuru incirde 249 kcal [9, 10]
| 100 g'da | Taze | Kuru |
|---|---|---|
| Su | 79,1 g | 30,0 g |
| Enerji | 74 kcal | 249 kcal |
| Karbonhidrat | 19,2 g | 63,9 g |
| Toplam şeker | 16,3 g | 47,9 g |
| Lif | 2,9 g | 9,8 g |
| Protein | 0,75 g | 3,30 g |
| Yağ | 0,30 g | 0,92 g |
| C vitamini | 2,0 mg | 1,2 mg |
| Potasyum | 232 mg | 680 mg |
| Kalsiyum | 35 mg | 162 mg |
| Magnezyum | 17 mg | 67,6 mg |
| Fosfor | 14 mg | 67 mg |
| Demir | 0,37 mg | 2,03 mg |
Kuru incirde enerji Atwater özgül faktörleriyle hesaplanmıştır [9, 10].
İncir meyvesi aslında çiçek kılıfının büyüyüp etlenmesiyle oluşan yalancı bir meyvedir; içi tamamen çiçeklerle kaplıdır ve dış dünyayla bağlantısını "ostiol" denen pullarla çevrili küçük bir açıklıktan sağlar [1]. Sarılop çeşidinin kuru meyvesi beyaza yakın sarı renkli, ince kabuklu ve küçük çekirdeklidir; şeker oranı %50–55 civarındadır [1].
Hasat ve depolama
Taze incir: Hasattan sonra hangi koşullarda bekletilirse bekletilsin olgunlaşması ilerlemez; bu nedenle tam olgun, yeme olumunda toplanmalıdır [1]. Taze incirler 0°C ve %85–90 nemde yaklaşık iki hafta saklanabilir; ön soğutma depolama süresini uzatır [1, 6]. Meyveler –2,7°C'de donma belirtileri gösterir [6]. İnce kabuğu ve yumuşak eti nedeniyle ezilmeye çok duyarlı olduğundan sabah serinliğinde toplanmalı ve kısa sürede soğutulmalıdır [1]. On çeşidin 3±1°C'de 20 gün saklandığı bir çalışmada Yeşilgüz, Beyaz Orak ve Göklop'un raf ömrünün diğer çeşitlere göre daha uzun olduğu, Bursa Siyahı ve Siyah Orak'ta ise maya ve küf sayısının depolama boyunca hızla arttığı belirlenmiştir [11].
Kuru incir: Ağaç altına kendiliğinden düşen incirler kaynaklara göre yaklaşık %25–50 su içerir [1, 2]. Üreticinin depolayacağı incirde fermantasyon ve bozulma olmaması için su oranının %18–20'ye indirilmesi önerilmektedir [1, 6]; işletmelerde ise kurutma sonrasında nemin Türk standardına göre %26'nın altına düşürülmesi hedeflenmektedir [4]. Nemi yüksek incirlerde depoda şekerlenme, fermantasyon ve küf artar. Sarılop kararmaya eğilimli bir çeşit olduğu için serin ortamlarda ya da soğuk depolarda saklanmalıdır [1].
Kuru incirin yüksek yığınlar halinde depolanması kızışmaya ve kalite kaybına yol açtığından ürün kasalarda saklanmalıdır. Kurutmada sıcaklığın çok yüksek olması ya da incirin kerevette uzun süre kalması rengin koyulaşmasına ve kabuğun sertleşmesine neden olur. Organik yetiştiricilikte depo zararlılarına karşı kimyasal olmayan yöntemler olarak incirin –35°C'de dondurularak şoklanması ve karbondioksit uygulama çadırları kullanılmaktadır [2].
Aflatoksin: Aflatoksin, Aspergillus türü küflerin oluşturduğu bir toksindir ve incire en çok, buruk incirler yere düşüp toprakla temas ettiği dönemde bulaşır. Bu nedenle dökülen incirler her gün (tercihen sabah ve akşam) toplanmalı, ağaç altlarına toprağa değmeyecek yükseklikte (yaklaşık yarım metre) hasat fileleri serilmeli [2], kurutma topraktan yaklaşık 10 cm yükseltilmiş kerevetlerde ve tünellerde yapılmalı, ürün taşıma ve saklamada plastik kasalar kullanılmalıdır. İşletmelerde aflatoksinli incirler ultraviyole ışık altında ayıklanmaktadır; bu ışık altında parlak yeşilimsi sarı renk veren incirler aflatoksin varlığının güçlü bir göstergesidir [1, 4].
Kalite sınıfları: Türk standartlarına göre Ekstra sınıf kuru incirlerde bir kilogramdaki incir sayısı 65'ten, Sınıf I'de 120'den fazla olmamalıdır [1].
Bahçede yetiştirme
- İklim
- Kışları ılık, yazları sıcak ve kuru yerleri ister; yıllık ortalama sıcaklığın 18–20°C olduğu yerlerde yetişir [1].
- Soğuk
- Çok az kış soğuklamasına ihtiyaç duyar. Kısa süreli –9°C'nin altındaki sıcaklıklar zararlı olabilir; genç ağaçlar kışın –6/–8°C'de ölebilir [1].
- Su
- En uygun yıllık yağış 625 mm'dir; 550 mm'nin altında sulama gerekir. Kurutma mevsimi olan temmuz–eylülün yağışsız ve bulutsuz olması istenir [1].
- Toprak
- Derin, kumlu-killi, organik madde ve kirece sahip, pH'ı 6,0–7,8 olan topraklar uygundur; tuzluluğa az dayanıklıdır [1].
- Döllenme
- Sarılop ve Bursa Siyahı gibi önemli çeşitler meyve vermek için mutlaka ilek arısıyla döllenmeye ihtiyaç duyar [1].
- Ağaç
- Çeşide bağlı olarak 8–10 m boylanabilir; don tehlikesi olan yerlerde ocak şeklinde yetiştirilir [1].
Çeşitler
Hastalık ve zararlılar
İncirde çelik marazı, kök çürüklüğü, meyve iç çürüklüğü ve pas gibi hastalıklarla ekşilik böcekleri, sirke sinekleri ve kuru incir kurtları başlıca sorunlardır. Kuru incir zararlılarının Ege Bölgesi'nde sergi döneminde %12–23, depolarda ise %39–68 oranında kayba neden olabildiği bildirilmektedir [1].
Hastalık ve zararlılar rehberiBenzer meyveler
Kaynakça
- Başpınar, N., Çaçamer, A. ve Atmaca, Ç. E. (2019). Aydın'ın efesi 1: İncir yetiştiriciliği (2. bs.). Tarım ve Orman Bakanlığı Aydın İl Müdürlüğü.
- Ertan, B. (2021). Organik incir yetiştiriciliği (Enstitü Yayın No: 105). Tarım ve Orman Bakanlığı, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü.
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
- Gençdağ, E., Görgüç, A. ve Yılmaz, F. M. (2019). Kuru incirin işlenmesi, kalite problemleri ve gıda endüstrisinin geliştirdiği yenilikçi yöntemler. Akademik Gıda, 17(3), 378–388. https://doi.org/10.24323/akademik-gida.647724
- Göçmez, A. ve Seferoğlu, H. G. (2014). Sofralık ve kurutmalık incir kalite kriterleri ve kaliteyi etkileyen faktörler. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 1, 98–108. https://doi.org/10.19159/tutad.29893
- Hasat sonrası hastalıklar [Ders notu, Konu 14]. (t.y.).
- Meyvacı, K. B. ve Şen, F. (2007). Magnezyum fosfit uygulamalarının kuru incir meyve kalitesine etkileri. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 44(1), 29–40.
- Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019a). Figs, dried, uncooked (FDC ID 746768) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/746768/nutrients
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019b). Figs, raw (FDC ID 173021) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/173021/nutrients
- Yamaner, Ç. (2021). Hasat sonrası soğutma metodunun farklı taze incir çeşitlerinin depolanması ve mikrobiyal kalitesi üzerine etkilerinin değerlendirilmesi [Bildiri]. 3rd International Conference on Food, Agriculture and Veterinary, İzmir.