Hastalık ve zararlılar

Belirti ve zarar: Toprakta uzun yıllar canlı kalabilen mantarlar fide döneminde kök çürüklüğüne (çökerten), kol atma, çiçek ve meyve döneminde ise kol uçlarından başlayan solgunluğa ve bitkinin çökmesine yol açar; kök boğazında kahverengi bir yanıklık görülebilir. Ülkemizde tüm kabakgil alanlarında görülür [6].

Korunma: Ekim nöbeti uygulanmalı, sırta dikim yapılıp sulamada suyun kök boğazına değmemesi sağlanmalı, iyi yanmış çiftlik gübresi ve yeşil gübre verilmeli, dayanıklı çeşitler yetiştirilmeli ve hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmelidir. Sıcak yaz aylarında toprak boşken en az 4 hafta süreyle şeffaf plastik örtüyle yapılan solarizasyon da uygulanabilir [6]. Toprak kökenli hastalıklara dayanıklı anaçlar üzerine aşılı fide kullanımı da bir alternatiftir [3].

Belirti ve zarar: Önce yaşlı yapraklarda, yaprak üst yüzünde beyaz toz görünümlü lekeler oluşur; lekeler birleşerek yaprağın iki yüzünü, sapını ve gövdeyi kaplar, zamanla esmerleşir. Yapraklar kuruyup dökülür, bitki gelişmesi durur. Düşük nem koşullarında görülür [6].

Korunma: Hasattan sonra hastalıklı bitki artıkları toplanarak yok edilmelidir [6].

Belirti ve zarar: Kök boğazında yanıklık ve çürümeye yol açarak bitkilerin solup ölmesine neden olur [6].

Korunma: Dengesiz ve aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmeli ve bu işlem hasattan sonra da tekrarlanmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Yapraklarda esmer ya da siyah, düzensiz lekeler oluşur, lekeler birleşerek yaprağı ve bitkiyi kurutabilir; meyvelerde çökük lekeler görülür. Haziran ve temmuzu yağışlı geçen yıllarda salgın yapar [6].

Korunma: Hastalıksız tohum kullanılmalı, bitki artıkları imha edilmeli ve ekim nöbeti uygulanmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Beyaz çürüklükte kök, gövde ve meyvelerde çürüyen dokuların üzerinde pamuk gibi beyaz bir kütle ve sert siyah yapılar oluşur; kurşuni küf gövde ve meyvelerde yayılan lekelere ve meyve çürüklüğüne yol açar. Kurşuni küf için en uygun koşullar 20–25°C ve %95–98 nemdir [6].

Korunma: En az 3 yıllık ekim nöbeti uygulanmalı, hastalıklı bitkiler ve artıklar imha edilmeli, sık dikimden kaçınılmalı, serada iyi havalandırma yapılmalı ve dengeli gübreleme yapılmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Yapraklarda mozaik, sarı-yeşil lekeler, kabarcıklar ve şekil bozuklukları, bitkide bodurluk görülür; meyvelerde renk bozulması, kabarıklık, şekil bozukluğu ve çatlamalar oluşabilir. Virüsler çoğunlukla yaprakbitleri, bazıları karpuz telliböceği ya da mekanik yolla taşınır [6].

Korunma: Virüsten ari, sertifikalı tohum kullanılmalı, hastalıklı fide ve bitkiler imha edilmeli, yabancı otlar ve vektör böceklerle mücadele edilmeli, bakım işlerinden önce eller sabunla yıkanmalı ve hastalıklı bitkilerden tohum alınmamalıdır [6].

Belirti ve zarar: Fidelerde yaprak altında su emmiş görünümlü, zamanla fideyi öldürebilen lekelerle başlar. En tipik belirti meyve yüzeyinde koyu zeytin yeşili, hızla büyüyen lekelerdir; lekeler çatlayarak amber sarısı ya da kremsi beyaz bakteriyel akıntı verir ve hastalık tohuma bulaşabilir. 2–3 haftalık meyveler en duyarlıdır [6].

Korunma: Karantina önlemleri alınmalı, hastalıktan ari sertifikalı tohum ve fide kullanılmalı, yağmurlama yerine damla sulama tercih edilmeli, hasta bitkiler sökülüp imha edilmelidir. Hastalık görülen alanlarda en az 4 yıl kabakgil, özellikle karpuz yetiştirilmemeli; alet, viyol ve makineler temizlenip dezenfekte edilmelidir [6].

Belirti ve zarar: Önce yaşlı yapraklarda sarı haleli küçük kahverengi lekeler oluşur, bunlar genişleyerek iç içe halkalı nekrotik alanlara dönüşür ve yaprağı öldürür; güneşten zarar gören meyvelerde kalite bozulur. Yağmurlama sulama yapılan tarlalarda sorun olabilir [6].

Korunma: Kabakgillerden sonra en az 2 yıllık rotasyon uygulanmalı, mümkün değilse bitki artıkları toplanmalı ya da derine gömülmeli, yaprak ıslaklığını uzatan üstten sulamadan kaçınılmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Erginleri yedi noktalı gelinböceğine benzer. Erginler yaprak, çiçek, meyve ve genç sürgünlerde beslenerek delikler ve kurumalara, larvalar yapraklarda dantel görünümüne yol açar; ergin virüs hastalıklarını da taşır. Ege ve Güneydoğu Anadolu'da yaygındır [6].

Korunma: Mayıs ayından itibaren tarla kontrol edilerek görülen ergin, larva ve yumurta bırakılmış yapraklar toplanıp imha edilmeli; hasattan sonra bulaşık alanlardaki bitki artıkları uzaklaştırılmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Erginler genç bitkilerin yaprak, sürgün ve çiçeklerinde beslenerek yaprakları kalbur gibi delik deşik eder; larvalar ana ve yan kökleri delerek tahrip eder [6].

Korunma: Sonbaharda ya da erken ilkbaharda derin sürüm yapılarak bitki artıkları ve toprakta kışlayan erginler yok edilmelidir [6].

Belirti ve zarar: Larvalar meyvenin içinde beslenerek kurtlu meyvelere yol açar. Özellikle kavun ve hıyarı, ikinci derecede karpuz ve kabağı tercih eder [6].

Korunma: Kurtlanmış meyveler toplanarak derin çukurlara gömülmeli; erginler sıcak saatlerde gölgeye saklandığı için sık dikimden kaçınılmalı, ot temizliğine özen gösterilmeli, gölgede kalan meyveler güneş ve hava alacak şekilde çevrilmelidir [6].

Belirti ve zarar: Yapraklarda ördükleri ağların arasında beslenerek sararma ve kurumaya yol açar; kavun, acur ve karpuzdaki zararı önemlidir. Düşük nem koşullarında artar [6].

Korunma: Temiz fide kullanılmalı, hasattan sonra bitki artıkları uzaklaştırılmalı, ot çapasına önem verilmeli, fazla azotlu gübrelemeden kaçınılmalı ve toprak işlenerek kışlak artıklar gömülmelidir [6].

Belirti ve zarar: Yaprak, çiçek ve meyvelerde özsu emerek yapraklarda gümüşi renk değişimine, meyvelerde yaralara ve verim kaybına neden olur; ikisi de virüs hastalıklarını taşır [6].

Korunma: Bulaşık bitki artıkları imha edilmeli, toprak işleme ve yabancı ot mücadelesi yapılmalı, seralarda havalandırma açıklıkları tülle kapatılmalıdır. Uğur böcekleri, Orius türleri ve parazitoitler gibi doğal düşmanlar korunmalıdır [6].

Belirti ve zarar: Gece aktif kelebeklerin larvaları yaprak ve meyvelerde beslenerek zarar verir; yılda 4–6 döl verir [6].

Korunma: Zamansız ve fazla sulamadan kaçınılmalı, ekim ve dikim usulüne uygun yapılmalıdır [6].