Karpuz yetiştirme rehberi

Karpuz tek yıllık, yerde sürünerek gelişen bir bitkidir; gövdesi merkezden 2–4 m yayılabilir. Köklerin %40–60'ı toprağın 10–30 cm'lik kesiminde bulunur. Ana gövde üzerinde 6.–8. boğuma kadar çiçek oluşmaz; bir bitkide 50'ye yakın çiçek oluşsa da bitki en fazla 3 meyveyi besleyebilir. Kısa gün koşullarında dişi, uzun gün koşullarında erkek çiçek oluşumu artar [6].

Sıcağı en çok seven sebze türüdür: en uygun sıcaklık 27–30°C'dir, 35–45°C'de de zarar görmeden yetişebilir, ancak daha yüksek sıcaklıklarda meyve dökümü ve güneş yanıklığı görülür. 12°C'nin altında tohum çimlenmez; toprak sıcaklığı 15°C'de 15 günde, 20°C'de 5 günde, 30°C'de 1–2 günde çimlenme olur. Nem bakımından kavun kadar hassas değildir, ancak %95'in üzerindeki nem antraknoz ve kurşuni küf gibi hastalıkları artırır [6].

Ağır toprakları sevmez; kumlu-tınlı topraklar en uygunudur, kumlu topraklar hayvan gübresiyle ıslah edilebilir. Organik madde en az %5 olmalı, toprak profili 1 m'den derin ve taban suyu 1 m'nin altında olmalıdır. Sonbaharda pullukla derin sürüm yapılır, ekim-dikimden 15 gün önce toprak 15–20 cm derinlikte işlenir [6].

Açıkta sulamasız ocak usulü ekimde dekara yaklaşık 300 g tohum kullanılır, pnömatik mibzerle bu miktar 100 g'a iner; çıkıştan sonra her ocakta en iyi gelişen 1–2 bitki bırakılır. Tohumların 25–30°C'de iki gün ön çimlendirilmesi 8–10 günlük erkencilik sağlar. Sıra arası 1,5–3,5 m, sıra üzeri 0,5–1 m olabilir; açıkta dekara 800–1000 bitki düşer. Fideyle yetiştiricilik asıl olarak erkencilik için kullanılır [6].

Aşılı fide: Fusarium ve Verticillium gibi toprak kökenli hastalıklar, sürekli ve yoğun üretim nedeniyle hem örtü altı hem açıkta karpuz yetiştiriciliğini sınırlar. Dayanıklı Lagenaria (su kabağı) ve Cucurbita anaçları üzerinde yetiştiricilik hastalık kontrolü, ekim nöbeti ihtiyacının azalması ve verim artışı gibi avantajlar sağlar [3].

Sulama: Geniş alanlarda en pratik yöntem yağmurlamadır ve karpuz yağmurlamaya iyi yanıt verir; serada damla ya da yüzey sulama uygulanabilir. Su tüketimi ekimden ilk çiçeklenmeye kadar artar, olgunlaşmada azalır. Derim döneminde sulama çatlamalara yol açabileceğinden yapılmaz [6].

Çapa: Otlanma durumunda çapalama yapılabilir, ancak bitkiler dallanıp çiçek açtıktan sonra çapa yapılmamalıdır [6].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak analizinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Ancak GTHB (t.y.)'ye göre toprak hazırlığında dekara 4–5 ton çiftlik gübresi verilmeli; dekara saf olarak açıkta yaklaşık 15–18 kg azot, 20 kg fosfor ve 15–18 kg potasyum, serada 18–20 kg azot, 25 kg fosfor ve 18–20 kg potasyum uygulanabilir. Fosforun tamamı taban gübresi olarak, azot ve potasyumun üçte biri tabanda, üçte biri ilk dişi çiçek görüldüğünde, üçte biri de yaklaşık bir ay sonra meyveler elma büyüklüğündeyken verilir.

Tozlanma: Çiçekler yalnızca bir gün açık kalır ve tozlanmadan döllenmeye kadar 24–36 saat geçer. Tozlanma için bal ya da bombus arıları zorunludur; çevrede yoksa 4–5 dekara bir arı kovanı konulmalıdır [6].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri karpuz sayfasının kaynakçasında yer alır.