Hastalık ve zararlılar

Belirti ve zarar: Kivide çiçek, yaprak ve meyvede zarar yapar. Meyvedeki ilk belirti kabuğun koyulaşması ve meyve etinin ıslak, cam görünümlü olmasıdır; çürüklük meyve etine doğru ilerler ve 1–3 gün içinde üzerinde beyaz ve kurşuni bir küf tabakası oluşur. Hastalık bahçeden hasattaki yaralarla depoya taşınır, depoda hasta meyvelerin sağlamlarla temasıyla hızla yayılır; asıl ekonomik zarar depoda ortaya çıkar. Soğuk ve nemli koşulları sever, hasadın gecikmesi zararı artırır [8].

Korunma: Hastalıklı dal, sürgün ve meyveler bahçeden uzaklaştırılmalı; hasatta meyveler yaralanmamalı, yere düşenler depoya alınmamalı, yağışlı günlerde ve sabah erken saatlerde hasat yapılmamalıdır. Meyveler kaplara düzgün dizilmeli, taşıma ve yüklemede yaralanmaya neden olunmamalı; depolar kullanılmadan önce temizlenmeli, gelen meyveler kontrol edilip çürükler ayrılmalı ve ürün uygun sıcaklık ve nemde saklanmalıdır [8].

Belirti ve zarar: Kılcal kök kayıplarına, kök boğazında kabuğun kararıp çatlamasına ve ağaçta gerilemeye yol açar; kivi de geniş konukçu dizisi arasında yer alır [8]. Türkiye'de kivi gerilemesinde Phytophthora citrophthora'nın rol oynadığı bildirilmiştir [6].

Korunma: Hastalıktan ari sertifikalı fidan kullanılmalı; bahçeler fazla su tutan ağır topraklarda kurulmamalı ya da drenaj sağlanmalı, taban suyu yüksek yerlerde sırta dikim yapılmalıdır. Aşırı sulamadan kaçınılmalı, suyun kök boğazına değmesi engellenmeli, damlatıcılar bitkiye çok yakın değil taç izdüşümüne yerleştirilmeli, toprak işlemede kök boğazı yaralanmamalı ve hasta bitkiler sökülerek imha edilmelidir [8].

Belirti ve zarar: Doğu Karadeniz'de 2014–2015'te Giresun, Trabzon, Rize ve Artvin'deki 55 bahçede yapılan sürveyde yaprak leke ve yanıklık oranı bahçelere göre %0–25, kök çürüklüğü oranı ise genellikle %0–1,3 bulunmuştur. Yapraklardan izole edilen birçok fungus ile kök ve sürgünlerden izole edilen bazı Fusarium izolatlarının hastalık yapıcı olduğu belirlenmiştir [6].

Korunma: Hastalık oranları yüksek olmasa da etmenlerin potansiyel zararları nedeniyle bahçelerin düzenli izlenmesi ve önlemlerin zamanında alınması önerilmektedir [6].

Belirti ve zarar: Kivide 23 virüs türü bildirilmiştir; yapraklarda sararma, mozaik, nekroz ve halkalı lekelere yol açarak verim ve meyve kalitesini düşürebilirler. Bugüne kadar kivi virüsleri dünyada yalnızca Çin, Yeni Zelanda, İtalya ve Kore'de tespit edilmiştir; önemli zarar yapanlar arasında CLRV, PZSV ve AYRSpV sayılmaktadır [10].

Korunma: Virüsleri önlemek, hastalıklı bitkiyi tedavi etmekten çok daha etkilidir: virüsten ari sertifikalı çoğaltım materyali kullanmak en ekonomik ve etkili yöntemdir. Arazide yapılan aşılama virüs bulaşmasının en önemli nedeni olduğundan aşıdan önce enfekteli çelik ve anaçlar tespit edilmeli; sararma, mozaik ya da kıvrılma gösteren bitkilerden çelik veya anaç alınmamalıdır [10].

Belirti ve zarar: Dallarda sıvama halinde bulunarak dalların ve zamanla ağacın kurumasına yol açabilen bir zararlıdır; kivi de konukçuları arasındadır [5].

Korunma: Kışın ağaçlar üzerinde kolayca seçilebildiğinden budama sırasında sert fırçalarla temizlenebilir; bu sırada gözlere zarar verilmemelidir [5].

Belirti ve zarar: Yaşlı bitkiler kışın –13°C'de zarar görür, genç bitkiler çok daha hassastır; gözler patladıktan sonra sıcaklığın –1/–2°C'ye düşmesi kısa sürede şiddetli don zararına yol açar [4]. Şiddetli bir donun ardından üretim iki yıl boyunca olumsuz etkilenebilir [7].

Korunma: Soğuk bölgelerde genç bitkiler 3–4 yaşına kadar kışın ot ya da çuval gibi malzemelerle sarılmalıdır [4].

Belirti ve zarar: Sürgünler gevrek olduğundan rüzgârla kolay kırılır, kuvvetli rüzgârlar genç sürgünlere zarar vererek verimi düşürür [4, 7]. Dolu da önemli kayıplara yol açabilir; Yalova'da 2015'teki dolu zararı üretimi düşürmüştür [7].

Korunma: Rüzgârlı yörelerde bahçe kenarına rüzgârkıran tesis edilmeli, bağlar korunaklı yerlerde kurulmalıdır [4, 7].

Belirti ve zarar: Doğu Karadeniz'deki sürveylerde don olayı, herbisit zararı ve yetersiz kültürel işlemler gibi abiyotik sorunların kivi üretiminde önemli olduğu görülmüş; çalışmanın ilk yılında yaşanan don çok sayıda bahçeye zarar vermiştir [6].

Korunma: Abiyotik sorunlara karşı da önlem alınması kivi üretimi açısından önemlidir [6].