Kivi yetiştirme rehberi

Kivi hızlı büyüyen, ağaççık formunda, sarılıcı ve tırmanıcı, çok yıllık bir bitkidir. Saçak köklüdür ve kök yapısı oldukça zayıftır. İki evcikli olduğundan dişi ve erkek çiçekler ayrı bitkilerde bulunur [7].

Kışları ılık, yazları sıcak ve nemli bölgeleri sever; bu koşullar en iyi Karadeniz'in kıyı kesiminde ve Marmara'nın batı ve güneyinde bulunur [4, 7]. Yüksek ve özellikle düşük sıcaklıklardan çabuk etkilenir; şiddetli bir donun ardından üretim iki yıl boyunca olumsuz etkilenebilir [7]. Soğuk bölgelerde genç bitkiler 3–4 yaşına kadar kışın ot ya da çuval gibi malzemelerle sarılmalıdır [4].

Sürgünleri gevrek olduğu ve kök sistemi zayıf olduğu için rüzgârdan korunmalı; rüzgârlı yörelerde bahçe kenarına rüzgârkıran kurulmalıdır [4, 7].

En iyi topraklar derin, geçirgen, organik maddece zengin, iyi drene olmuş tınlı topraklardır; pH 5,5–7,6 olmalı, taban suyu yüksek olmamalı ve toprak nematodlarla bulaşık olmamalıdır [4]. Kivi özellikle az kireçli ve geçirgen topraklarda iyi gelişir [7].

Bahçede göllenme olmaması için önce tesviye yapılmalı, taban suyu yüksek yerlerde drenaj kurulmalıdır. Topraktaki nematodları azaltmak için iki yıl üst üste hububat ekilmesi faydalıdır. Dikim aralığı terbiye sistemine ve toprağa göre 3,5–5 m arasında değişir; çoğunlukla 6–8 dişi bitkiye bir erkek bitki düşer. Fidanlar dikimle birlikte hereklere bağlanmalıdır [4].

Destek ve terbiye sistemi olarak "T" ve çardak sistemleri uygulanır. T sisteminde sıra üzerinde iki yana birer sabit kol bırakılır ve bunların üzerindeki yıllık sürgünler tellere bağlanır; çardak sisteminde ise sabit kollar üzerindeki bir yaşlı çubuklar sıra aralarını kapatacak şekilde uzatılır [4].

Dikimi izleyen ilk yıl düzgün bir gövde oluşturulur, tepe alınarak iki yan kol elde edilir. Ürün budamasında şubatta bir önceki yıl meyve vermiş dalların çoğu kesilir ve bunların dibinden çıkan kuvvetli bir yaşlı dallar 12–15 göz üzerinden uç alınarak bırakılır. Bir omcada bırakılan çubuk sayısı 5–6 yaşında 10–15, 7 yaşından sonra 20–30 civarında olmalıdır. Erkek omcalar çok çiçek oluşturmaları için daha hafif budanır. Yaz budamasında meyvesiz sürgünlerden sabit kollara uzak olanlar kesilir, meyveli sürgünlerde son meyveden sonra 4–6 yaprak bırakılarak uç alınır [4].

Seyreltme: Kivide meyve tutumundan sonra döküm olmaz. İri ve kaliteli meyve için her sürgünde 4–5 meyve bırakılmalı; seyreltme haziranda meyve tutumundan hemen sonra ya da çiçek tomurcuğu döneminde yapılabilir ve şekli bozuk, küçük meyveler koparılır [4].

Toprak işleme ve sulama: Kivi kökleri yüzlek olduğundan derin sürüm yapılmamalı, otlar biçilmelidir. Kivi çok su tüketir; damla ya da mini yağmurlama sistemleriyle yaz aylarında haftada en az iki kez sulama yapılmalıdır. Sulama sisteminin yerden 60–80 cm yukarıda kurulması ot biçmeyi ve sulamayı kolaylaştırır [4]. Yalova, Samsun, Bursa ve Sakarya gibi yerlerde yağış yetersiz olduğundan sulama zorunludur [7].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Ancak Kahraman (t.y.)'a göre temel gübreleme olarak dekara 4–6 ton çiftlik gübresi, 20–30 kg fosfor (P₂O₅) ve 15–20 kg potasyum (K₂O) verilebilir; ilk yıllarda azotlu gübre fazla verilmemelidir. Yaprak örnekleri çiçeklenme döneminde ilk çiçeğin karşısından ve temmuz sonunda, en az 20 bitkiden alınmalıdır.

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri kivi sayfasının kaynakçasında yer alır.