Hastalık ve zararlılar

Belirti ve zarar: Etmen kışı bulaşık sürgünlerin kabukları altında geçirir; ilkbaharda yağmurlu ve rüzgârlı havalarda yayılan sporlar yaralardan girer. Hastalanan dallarda yaprak ayaları dökülür, yaprak sapları dalda kalır; kuruyan dallar kesildiğinde odun dokusunda turuncu-kahverengi kısımlar görülür. En uygun sıcaklık 18–20°C'dir, 30°C'nin üzerinde gelişmez. Turunçgiller içinde en duyarlı tür limondur [8]; [2].

Korunma: Sertifikalı fidan kullanılmalı, hastalıklı bahçelerden üretim materyali alınmamalıdır. Hastalıklı sürgünler kuruma yerinin yaklaşık 20 cm altından kesilip uzaklaştırılmalı, yara yerlerine aşı macunu sürülmeli ve budama aletleri her kesimden sonra dezenfekte edilmelidir [8]. Limonlarda budama bu nedenle hastalığın etkisiz olduğu sıcak aylarda ya da ekim sonu–kasım başında yapılır [2].

Belirti ve zarar: Meyvelerde kahverengi lekeler ve derimsi bir yapı oluşur; yapraklar olgunlaşmadan dökülür. Aşı yerinin üzerinde gövde kabuğunda yaralar oluşur ve odun dokusu kahverengileşir [2].

Korunma: Salma sulamayla gövde ve kök boğazının ıslanmasından kaçınılmalı, fidanlar derin dikilmemelidir. Limonlarda meyve enfeksiyonunu önlemek için hasat sonbaharda yağmurlardan önce tamamlanmalıdır [2].

Belirti ve zarar: Genç sürgün, yaprak ve yeşil meyve kabuğunda görülür; yapraklarda lekeler büyüyerek delinme, yırtılma ve dökülmeye, meyvelerde çukurlaşmış kahverengi-siyah lekelere yol açar. Özellikle Minneola, Fortune ve kaba limon gibi çeşitlerde ve mandarin melezlerinde önemlidir [8].

Korunma: Sık dikimden kaçınılmalı, hava sirkülasyonu sağlanmalı; sık ve fazla azotlu gübrelemeden, sert budamadan, sık sulamadan ve ağaç tacını uzun süre ıslatan yağmurlama sulamadan kaçınılmalıdır [8].

Belirti ve zarar: Nemli ve serin havalarda, genellikle mart–nisanda genç sürgünlerde ve yaprak saplarında görülür; yapraklar orta damar boyunca kıvrılıp sarkar, sürgünler soğuktan yanmış gibi kurur [8].

Korunma: Bakım işleri zamanında yapılarak sürgünlerin kışa odunlaşmış girmesi sağlanmalı, rüzgârkıran dikilmeli, fazla su tutan topraklarda drenaj yapılmalı, çok bulaşık dallar kesilip yakılmalıdır [8].

Belirti ve zarar: Yeşil ve mavi küf çürüklükleri depolanan meyvelerde en önemli kayıplara neden olur [6].

Korunma: Hasatta meyvelerin yaralanmaması, yere düşen meyvelerin ayrı tutulması ve yağışlı günlerde hasat yapılmaması önemlidir [8].

Belirti ve zarar: Ağaçlarda gelişme geriliği, cüceleşme, gövdede gözenekleşme ya da kabuk kavlaması gibi belirtilerle kendini gösterir [2].

Korunma: Bu hastalıkların tedavisi yoktur. Bahçe temiz fidanlarla kurulmalı, sık kontrol yapılmalı, budama aletleri dezenfekte edilmeli, virüs taşıyan yaprakbiti ve beyazsinek gibi zararlılarla mücadele edilmeli, hastalıklı ağaçlar sökülüp imha edilmelidir [2].

Belirti ve zarar: Ülkemiz turunçgil ihracatını en çok etkileyen zararlıdır. Dişiler yeşilden sarıya dönmeye başlayan meyvelerin kabuğu altına yumurta bırakır; larvalar meyve etinde beslenerek çürümeye ve erken dökülmeye yol açar. Limon hariç turunçgillerde ve 200'den fazla bitkide zarar yapar [8].

Korunma: Bahçelerde ara bitki ya da kenar bitkisi olarak şeftali, Trabzon hurması ve nar gibi diğer konukçular dikilmemeli; yere dökülen meyveler günlük ya da haftalık toplanıp 40–50 cm derine gömülmeli, hasattan sonra ağaçta kalan meyveler de toplanmalıdır [8].

Belirti ve zarar: Meyvelerin sapla birleştiği ve birbirine değdiği yerlerde özsu emerek kaliteyi düşürür ve dökümlere yol açar; salgıladığı tatlımsı madde üzerinde karaballık gelişir. Nemli, gölgeli ve sıcak yerleri sever, yılda 4–5 döl verebilir [8].

Korunma: Yere dökülen meyveler toplanmalı, ilkbaharda toprak işlenerek yabancı otlar temizlenmeli, sık dikim yapılmamalı ve ağaç taçlarının birbirine değmesi önlenmelidir. Doğal düşmanlarla yapılan biyolojik mücadele çok etkili olduğundan bu zararlıda öncelik biyolojik mücadeledir [8].

Belirti ve zarar: Meyve, yaprak ve sürgünlerde özsu emerek kalite ve verim kaybına neden olur; kırmızı kabuklubit daha çok meyvede, sarı kabuklubit yapraklarda zarar yapar [8].

Korunma: Zayıf ağaçları tercih ettikleri için bakım işleri zamanında yapılmalı; yoğun bulaşık kuru dallar mayıs ikinci yarısından önce kesilmeli, doğal düşmanları korumak için tozlu yollar ziftlenmelidir [8].

Belirti ve zarar: Kırmızı örümcek yapraklarda soluk-gümüşi lekelere ve dökümlere yol açar, en çok limonu tercih eder. Pasböcüsü çıplak gözle görülmez; limon hariç turunçgillerde meyvelerde pas rengi oluşturarak pazar değerini düşürür [8].

Korunma: Doğal dengeyi bozan geniş etkili ilaçlardan kaçınılmalı, toz oluşumu engellenmeli, bahçe bakımı zamanında yapılmalıdır [8].

Belirti ve zarar: Larvalar taze yaprakların zarı altında kıvrımlı galeriler açar; yapraklar kıvrılır ve parlak bir görünüm alır, bu nedenle "harita böceği" olarak da bilinir [8].

Korunma: Zararlının yoğun olduğu haziran–temmuz ve eylül–ekim aylarında taze sürgün oluşmaması için gübreleme zamanları ayarlanmalı, obur sürgünler sürekli temizlenmelidir [8].

Belirti ve zarar: Taze sürgün ve yapraklarda özsu emerek kıvrılma ve şekil bozukluğuna, salgıladıkları tatlımsı maddeyle çirkin görünüme yol açarlar. Yaprakbitleri virüs hastalıklarını da taşıyabilir [8]; [2].

Korunma: Genç bahçelerde fazla azotlu gübreden kaçınılmalı, obur sürgünler koparılmalı, yabancı otlar kontrol edilmeli; beyazsinek için sık dikimden, salma sulamadan ve hava akımını engelleyen budamadan kaçınılmalı, doğal düşmanlar korunmalıdır [8].

Belirti ve zarar: Eylül–ekimde, meyveler yeşilden sarıya dönerken portakal ve mandarinlerde emgi lekeleri oluşturarak pazar değerini düşürür [8].

Korunma: Pamuk, mısır ve sebze alanlarının yakınında bahçe kurulmaktan kaçınılmalı, yabancı ot mücadelesi zamanında yapılmalıdır [8].

Belirti ve zarar: Topraktaki aktif kireç %10'u geçtiğinde demir alımı güçleşir ve yapraklarda sararma görülür [8].

Korunma: Bahçe kurulmadan önce toprak ve sulama suyu analiz ettirilmeli; kireçli topraklarda uygun anaç seçilmelidir [8]; [2].

Belirti ve zarar: Soğuk zararının şiddeti sıcaklığın düzeyi yanında süresine, rüzgâra, ağacın yaşına ve meyve yüküne bağlıdır; meyveli ağaçlar daha kısa sürede ve daha şiddetli zarar görür [8].

Korunma: Don gölü oluşan çukur alanlarda bahçe kurulmamalı, türün ve çeşidin soğuğa dayanımı yer seçiminde dikkate alınmalıdır [8]; [1].