Meyveler / Mandalina
Mandalina
Güneydoğu Asya'da mandarin yetiştiriciliğinin MÖ 12. yüzyıla dayandığı bildirilmektedir; Avrupa'ya diğer turunçgillerden sonra, 1805'te Malta üzerinden gelmiş ve asıl gelişimini Akdeniz'de göstermiştir. Kolay soyulması, çekirdeksiz çeşitlerinin bulunması ve farklı dönemlerde olgunlaşan çeşitleri sayesinde önemi giderek artmaktadır [8]. Türkiye 2024'te 1,99 milyon ton mandalina üretti; üretimin en büyük bölümü Adana ve Hatay'dan geldi [9].
Yeşil aylar ana hasat dönemi. Hasat en erkenci Okitsu Wase ile eylül sonunda başlar, Satsuma ekim–kasımda, Klemantin kasımda, W. Murcott ocak–şubatta, en geççi Fortune ise mart–nisanda olgunlaşır [8].
Türkiye'de üretim
Türkiye'nin mandalina üretimi 2018–2025 arasında belirgin dalgalanmalar gösterdi; 2023'teki rekor üretimin ardından 2024'te düşüş yaşandı [9]. Bu düşüşün başlıca nedenlerinin rekor sezonun ardından üretimin normal düzeyine dönmesi ve çiçeklenme dönemindeki olumsuz sıcak hava koşulları olduğu düşünülmektedir [5].
Milyon ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)
Çeşit gruplarına göre, 2024
| Grup | Ton | Pay |
|---|---|---|
| Diğer mandalinalar | 1.143.223 | %57,5 |
| Satsuma | 754.482 | %38,0 |
| Klemantin | 83.994 | %4,2 |
| King | 6.301 | %0,3 |
Kaynak: TÜİK (2026)
En çok üreten iller
| İl | Ton | Pay |
|---|---|---|
| Adana | 867.093 | %43,6 |
| Hatay | 512.233 | %25,8 |
| Mersin | 324.479 | %16,3 |
| İzmir | 156.470 | %7,9 |
| Balıkesir | 27.521 | %1,4 |
| Adana | 1.066.468 | %50,7 |
| Hatay | 551.008 | %26,2 |
| Mersin | 260.624 | %12,4 |
| İzmir | 136.328 | %6,5 |
| Aydın | 40.446 | %1,9 |
*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)
2024'te meyve veren yaşta 21,0 milyon, meyve vermeyen yaşta 6,2 milyon mandalina ağacı bulunuyordu; toplu meyvelik alanı 2018'deki 516 bin dekardan 744 bin dekara genişledi [9].
2023/24 pazarlama yılında Türkiye'de kişi başına 20,2 kg mandalina tüketilmiştir; bu, turunçgiller içinde en yüksek değerdir. 2024/25'te 510 bin ton mandalina ihraç edilmiş, bu miktar Türkiye'nin turunçgil ihracatının %47'sini oluşturmuş, ihracatın yarısı Rusya'ya gitmiştir [5]. Turunçgiller, Türkiye'nin yaş meyve ve sebze ihracat miktarının %39'unu oluşturur [5].
Mandalina, 2025'in şubat, mart ve nisan aylarındaki zirai donlardan etkilenen 65 ilde hasar gören çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak 16 ürün arasında yer almaktadır [7].
Dünyada mandalina
Dünya mandalina üretimi 1994'te 17,6 milyon tondan 2024'te 51,9 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 1,7 milyon hektardan 3,9 milyon hektara ulaştı. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %73'ü Asya'da gerçekleşti; Türkiye bu dönemin ortalamasında Çin, Hindistan, İspanya, Pakistan ve Brezilya'nın ardından altıncı büyük üreticidir [4]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %3,8 oldu [4, 9].
1994–2024 yıllık ortalaması, milyon ton. Kaynak: FAO (2026)
Besin değerleri
56 kcal
100 gram soyulmuş çekirdeksiz mandalinada [10]
| Su | 84,6 g |
| Karbonhidrat | 13,4 g |
| Toplam şeker | 9,12 g |
| Sakaroz | 5,66 g |
| Lif | 1,3 g |
| Protein | 1,04 g |
| Yağ | 0,46 g |
| C vitamini | 21,2 mg |
| Potasyum | 167 mg |
| Kalsiyum | 44 mg |
| Fosfor | 20 mg |
| Magnezyum | 12,6 mg |
Karbonhidrat farkla hesaplanmış değerdir [10].
Hasat ve depolama
Turunçgillerde erken hasatta kabuk kararmaları ve beneklenme görülür, geç hasatta ise meyvenin depoda dayanımı azalır, kabarma ve puflaşma olur. Meyve yüzeyinin dörtte üçü çeşide özgü rengini alınca meyveler hasat edilebilir [6].
Mandalinalarda hasat mutlaka en uygun zamanda yapılmalıdır: optimal zamanı geçirilmiş meyvelerin depoda dayanımı azalırken erken toplananlar üşüme zararına duyarlı hale gelir. Mandalina ve limonda meyveler kesim makaslarıyla derilmeli, sap kaliksin hemen üzerinden düzeltilmeli, yere düşen meyveler ayrı toplanmalı ve meyveler ambalajlamadan önce bir gece kasalarda bekletilmelidir [8]. Çeşitlerin depolamaya uygunluğu farklıdır: Satsuma Owari, Fremont ve Minneola depolamaya ve taşımaya elverişliyken Yerli mandarin çabuk puflaştığı için depolamaya uygun değildir [8].
Dondurarak saklama: Mandalina dilimleriyle yapılan bir çalışmada hızlı dondurmanın kalite kayıplarını azalttığı, donma kadar çözündürme yönteminin de önemli olduğu belirlenmiştir: buzdolabında uzun süren çözündürme su kaybını artırırken kısa süreli çözündürme kayıpları azaltmıştır. Dondurmadan önce şeker çözeltisinde bekletme meyvenin rengini ve dokusunu korumaya yardımcı olmuştur [3].
Depoda en önemli sorunlar yeşil ve mavi küf çürüklükleridir; bu küfler meyveye çoğunlukla hasatta oluşan yaralardan girer [6, 8].
Bahçede yetiştirme
Mandarinler diğer turunçgil türlerine göre soğuğa daha dayanıklıdır; en dayanıklısı Satsuma'dır [8]. Satsuma grubunun soğuktan zarar görme eşiği kaynaklarda yaklaşık –4 ile –8°C arasında verilirken diğer mandarin çeşitleri için bu değer yaklaşık –3°C'dir [1, 8]. Mandarinlerin sıcaklık toplamı isteği çeşide göre 1500–2800 derece arasında değişir. Turunçgillerde iyi verim ve kalite için havadaki nemin %70'in üzerinde olması uygundur, ancak %85'in üzerindeki nem mantari hastalıkları artırır [8].
Ayrıntılı yetiştirme rehberiÇeşitler
Hastalık ve zararlılar
Turunçgillerde uçkurutan, kahverengi çürüklük ve gövde zamklanması, kahverengi leke ve virüs hastalıkları ile Akdeniz meyve sineği, unlubit, kabuklubitler, kırmızı örümcek ve pasböcüsü başlıca sorunlardır. Akdeniz meyve sineği, zarar görmüş tek bir meyvenin bile ihraç edilen ürünün geri gelmesine yol açabilmesi nedeniyle ihracatı en çok etkileyen zararlıdır [8].
Hastalık ve zararlılar rehberiBenzer meyveler
Kaynakça
- Bayram, S., Alican, M., Köksal, Y., Turgut, M. ve Kara, E. (2016). Turunçgil yetiştiriciliği: Pratik bilgiler. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü.
- Demir, G. (2020). Limon yetiştiriciliği. Tarım ve Orman Bakanlığı, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü.
- Devseren, E., Yılmaz, T., Petmez, B., Okut, D., Koç, M. ve Kaymak-Ertekin, F. (2018). Farklı dondurma ve çözündürme yöntemleri ile ön işlem uygulamalarının mandalina ve çilekte kalite özellikleri üzerine etkileri. GIDA, 43(3), 370–383. https://doi.org/10.15237/gida.GD17108
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
- Özdil, E. (2025). Turunçgiller ürün raporu 2025 (TEPGE Yayın No: 419). Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü.
- Tarım ve Orman Bakanlığı. (2022). Turunçgil hastalık ve zararlıları ile mücadele (Çiftçi Eğitim Serisi-3).
- Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Zirai dondan etkilenen çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak [Haber]. https://www.tarimorman.gov.tr/Haber/6733/Zirai-Dondan-Etkilenen-Ciftcilere-Destekleme-Odemesi-Yapilacak
- Turgutoğlu, E. (2020). Mandarin yetiştiriciliği. Tarım ve Orman Bakanlığı, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü.
- Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2024). Mandarin, seedless, peeled, raw (FDC ID 2710832) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/2710832/nutrients