Portakal yetiştirme rehberi

Portakallar subtropik kökenli ve soğuğa hassas meyvelerdir. Genç ağaçlar –4°C'nin altındaki sıcaklıklardan zarar görür; bu nedenle portakal ülkemizde sıcaklığın –2°C'nin altına ve neredeyse hiç –3°C'nin altına düşmediği yerlerde yetiştirilir [3]. Portakal çeşitlerinin soğuktan zarar görme eşiği yaklaşık –3°C olarak verilmektedir [1]. Meyveyi olgunlaştırmak için 12,8°C'nin üzerindeki sıcaklıklarla hesaplanan 1260–2670 derecelik bir sıcaklık toplamı gerekir [3].

Şiddetli rüzgârlar dal kırılmalarına, meyve sürtünmelerine ve dökümlere yol açar; hâkim rüzgârlara karşı rüzgârkıran dikilmelidir [1, 10]. Denize yakın ve önü açık yerlerde dalgalarla gelen tuzlu sular yaprak dökümüne ve toprakta tuzlanmaya neden olabilir [1]. Sık dona maruz kalan alanlar, don gölü oluşan çukurlar ve vadi tabanları bahçe için uygun değildir [10].

Portakallar iyi drene olan kumlu, kumlu-tınlı, tınlı ve killi-tınlı topraklarda yetişebilir; pH'ı 6–6,5 arasındaki, iyi havalanan kumlu-tınlı topraklar idealdir. Emici köklerin %85–90'ı toprağın ilk 90 cm'sinde bulunduğundan en az 1 m derin ve iyi havalanan bir toprak gerekir [3].

Bahçe kurulmadan önce toprağın 0–30, 30–60 ve 60–90 cm derinliklerinden örnek alınarak analiz yaptırılmalı, anaç ve çeşit seçimi buna göre yapılmalıdır. Taban suyu seviyesinin yaklaşık 1,5–2 m'nin altında olması istenir [1, 10].

Fidan: Bahçe virüs ve virüs benzeri hastalıklardan temiz, anaç-kalem uyuşması iyi, nematodlardan ari ve adına doğru sertifikalı fidanlarla kurulmalıdır [2, 10].

Anaç: Akdeniz Bölgesi'nde en yaygın anaç turunçtur; kireçli topraklara dayanıklıdır, ancak tristeza virüsüne çok hassastır ve Satsuma mandarini ile uyumu iyi değildir [2]. Washington Navel partenokarp bir çeşittir; döllenme olmadan meyve oluşturur, ancak şiddetli soğuk, sıcak ya da kuru rüzgârlar önemli meyve dökümüne yol açabilir [3].

Dikim: Kare, dikdörtgen, altıgen, beşli kare ve kontur gibi dikim sistemleri kullanılabilir [3]; turunçgil bahçelerinde yaygın aralıklar 7×7, 6×6 ve 6×4 m'dir [1]. Fidanlar söküm seviyesinde dikilmeli, toprağın 2–4 cm çökebileceği hesaba katılmalı ve kesinlikle derin dikilmemelidir; derin dikim birkaç yıl içinde kök boğazında zamklanmaya yol açabilir. Dikimden hemen sonra can suyu verilmeli ve fidan bir hereğe bağlanmalıdır [2, 10].

Sulama: Portakal ağaçlarının yıllık su ihtiyacı 1250–1300 mm'dir; Akdeniz ikliminde bunun yaklaşık yarısı kış yağışlarıyla, yarısı yaz sulamasıyla karşılanır. Çiçeklenmede su stresi çiçek ve meyve dökümüne, yazın yetersiz sulama meyvelerin küçük kalmasına yol açar; drenajı iyi olmayan bahçelerde fazla sulama ise yüzlek kökleri oksijensiz bırakır [3].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak yaprak ve toprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur; turunçgillerde her koşulda uygulanabilecek tek bir gübreleme programı yoktur [10]. Analizler eylül ortasından kasım başına kadar yaptırılmalıdır. Turunçgiller içinde genel olarak en fazla gübre limonlara, en az mandarinlere, orta düzeyde portakallara verilir. Azotlu gübreler toprak yüzeyine serpilirken fosforlu ve potaslı gübreler taç izdüşümüne açılan hendek ya da çukurlara gömülmelidir [2, 10]. Turunçgillerde en sık görülen noksanlıklar azot, fosfor, potasyum ile çinko, mangan ve demirdir [2].

Portakal ağaçları genel olarak sert budama istemez; 3–4 yılda bir budama yapılır. Fidanlar dikimden sonra 80 cm yükseklikten tepesi kesilerek budanır ve oluşan yan dallardan üçü ana dal olarak bırakılır. Verim çağındaki ağaçlarda etek dalları yerden yaklaşık 50 cm yüksekte tutulur, kuru dallar ve obur sürgünler düzenli temizlenir. Meyveler bir yıllık sürgünler üzerinde oluştuğu için sürgün uçları alınarak yan dal oluşumu teşvik edilir [3].

Budama aletleri, mekanik olarak taşınan hastalıkların yayılmasını önlemek için her ağaçtan önce dezenfekte edilmelidir. Turunçgiller büyük ve kalın kesimlere elverişli değildir; gençleştirme budaması sonrasında ağaçlar güneş yanığına karşı kireçle badana edilmelidir [2].

Hasat açık, kuru ve ılık havada, çiğ ve kırağı kalktıktan sonra yapılmalıdır. Toplayıcıların tırnakları kısa olmalı ya da eldiven giyilmeli, meyveler makasla kesilmeli, yere düşen meyveler ayrı toplanmalı ve taşıma kapları üstteki meyveler ezilmeyecek kadar doldurulmalıdır [10]. Meyveleri çırpıyla yere düşürmek ya da elle koparmak dallara ve meyveye zarar verir [1].

Depolama bilgileri için portakal sayfasındaki Hasat ve depolama bölümüne bakabilirsiniz.

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri portakal sayfasının kaynakçasında yer alır.