meyve.biz

Meyveler / Portakal

Portakal

Portakalın gen merkezi Himalayaların güneydoğu etekleri, Myanmar'ın kuzeyi ve Çin'in Yunnan eyaletini kapsayan bölgedir; Avrupa'ya 1400–1500'lerde Ceneviz ticaret yoluyla getirilmiş, ülkemize İtalya üzerinden girmiştir [3]. Türkiye 2024'te 1,61 milyon ton portakal üretti; üretimin en büyük bölümü Antalya ve Adana'dan geldi [11].

OŞMNMHTAEEKA

Yeşil aylar ana hasat dönemi. Ülkemizde portakal hasadı kasım başından mayısın ikinci haftasına kadar sürer; sezonu Washington Navel grubu açar, Valencia grubu kapatır [3].

Türkiye'de üretim

Türkiye'nin portakal üretimi 2018–2025 arasında belirgin dalgalanmalar gösterdi; 2023'teki rekor üretimin ardından 2024'te düşüş yaşandı [11]. Bu düşüşün başlıca nedenlerinin rekor sezonun ardından üretimin normal düzeyine dönmesi ve çiçeklenme dönemindeki olumsuz sıcak hava koşulları olduğu düşünülmektedir [6].

1,9020181,7020191,3320201,7420211,3220222,3120231,6120241,332025*

Milyon ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)

Çeşit gruplarına göre, 2024

GrupTonPay
Washington1.019.912%63,3
Diğer portakallar548.525%34,1
Yafa41.563%2,6

Kaynak: TÜİK (2026)

En çok üreten iller

İlTonPay
Antalya468.756%29,1
Adana371.671%23,1
Hatay302.245%18,8
Mersin248.353%15,4
Muğla116.845%7,3

*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)

2024'te meyve veren yaşta 13,4 milyon, meyve vermeyen yaşta 2,3 milyon portakal ağacı bulunuyordu; toplu meyvelik alanı 518 bin dekardı [11].

2023/24 pazarlama yılında Türkiye'de kişi başına 17,1 kg portakal tüketilmiştir. 2024/25'te 79 bin ton portakal ihraç edilmiş, bunun %46'sı Rusya'ya gitmiştir; portakal ihracatı son beş yılda %64 azalmıştır [6]. Turunçgiller, Türkiye'nin yaş meyve ve sebze ihracat miktarının %39'unu oluşturur [6].

Portakal, 2025'in şubat, mart ve nisan aylarındaki zirai donlardan etkilenen 65 ilde hasar gören çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak 16 ürün arasında yer almaktadır [8].

Dünyada portakal

Dünya portakal üretimi 1994'te 52,4 milyon tondan 2024'te 67,2 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 3,2 milyon hektardan 3,4 milyon hektara ulaştı. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %54'ü Amerika kıtasında, %24'ü Asya'da gerçekleşti; Brezilya açık ara ilk sıradadır; Türkiye bu dönemin ortalamasında ilk 10 üretici arasında yer almamaktadır [5]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %2,4 oldu [5, 11].

Brezilya18,30 Mt
ABD7,70 Mt
Çin4,78 Mt
Meksika4,20 Mt
İspanya2,98 Mt
Hindistan2,46 Mt
Mısır2,45 Mt
İran1,99 Mt
İtalya1,88 Mt
Endonezya1,79 Mt

1994–2024 yıllık ortalaması, milyon ton. Kaynak: FAO (2026)

Besin değerleri

47 kcal

100 gram çiğ göbekli (navel) portakalda [12]

Su86,7 g
Karbonhidrat11,8 g
Toplam şeker8,57 g
Lif2,0 g
Protein0,91 g
Yağ0,15 g
C vitamini59,1 mg
Folat25 µg
Potasyum166 mg
Kalsiyum43 mg
Fosfor23 mg
Magnezyum10,7 mg
Demir0,33 mg

Karbonhidrat farkla hesaplanmış değerdir [12].

Hasat ve depolama

Turunçgillerde erken hasatta kabuk kararmaları ve beneklenme görülür, geç hasatta ise meyvenin depoda dayanımı azalır, kabarma ve puflaşma olur. Meyve yüzeyinin dörtte üçü çeşide özgü rengini alınca meyveler hasat edilebilir [7].

Hasat olumuna gelen portakallar ağaçta uzun süre kalabilir; ancak çok uzun kalırsa şeker/asit oranı bozularak meyve yavanlaşır. Meyve suyu oranı %38'e ulaştığında portakal hasat olumuna gelmiş sayılır. Depoya getirilen meyveler kabuğun gerginliğini biraz kaybetmesi için kasalarda bir gün bekletildikten sonra paketlenmeli; portakallar 4–7°C ve %85–90 nemde 1–4 ay saklanabilir [3]. Washington Navel ile Valencia Late muhafaza ve taşımaya elverişli çeşitlerdir [3].

Evde saklama: Akdeniz Bölgesi'ndeki evlerde hâlâ kullanılan, çam iğnesi ve pamuk tohumuyla yapılan geleneksel depolamanın portakalın antioksidan kapasitesini en az üç ay boyunca koruyabildiği, altı ayın sonunda ise yaklaşık %33 kayıp olduğu belirlenmiştir [4].

Kan portakalı suyu: Moro kan portakalından elde edilen suyun C vitamini içeriği dört aylık depolamada oda sıcaklığında 49,1'den 5,5 mg/100 mL'ye, 6°C'de ise 19,2 mg/100 mL'ye düşmüştür; renk ve C vitamini buzdolabı koşullarında çok daha uzun süre korunmaktadır [9].

Depoda en önemli sorunlar yeşil ve mavi küf çürüklükleridir; bu küfler meyveye çoğunlukla hasatta oluşan yaralardan girer [7, 10].

Bahçede yetiştirme

Portakallar subtropik kökenli ve soğuğa hassas meyvelerdir. Genç ağaçlar –4°C'nin altındaki sıcaklıklardan zarar görür; bu nedenle portakal ülkemizde sıcaklığın –2°C'nin altına ve neredeyse hiç –3°C'nin altına düşmediği yerlerde yetiştirilir [3]. Portakal çeşitlerinin soğuktan zarar görme eşiği yaklaşık –3°C olarak verilmektedir [1]. Meyveyi olgunlaştırmak için 12,8°C'nin üzerindeki sıcaklıklarla hesaplanan 1260–2670 derecelik bir sıcaklık toplamı gerekir [3].

Ayrıntılı yetiştirme rehberi

Çeşitler

Hastalık ve zararlılar

Turunçgillerde uçkurutan, kahverengi çürüklük ve gövde zamklanması, kahverengi leke ve virüs hastalıkları ile Akdeniz meyve sineği, unlubit, kabuklubitler, kırmızı örümcek ve pasböcüsü başlıca sorunlardır. Akdeniz meyve sineği, zarar görmüş tek bir meyvenin bile ihraç edilen ürünün geri gelmesine yol açabilmesi nedeniyle ihracatı en çok etkileyen zararlıdır [10].

Hastalık ve zararlılar rehberi

Benzer meyveler

Kaynakça

  1. Bayram, S., Alican, M., Köksal, Y., Turgut, M. ve Kara, E. (2016). Turunçgil yetiştiriciliği: Pratik bilgiler. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü.
  2. Demir, G. (2020). Limon yetiştiriciliği. Tarım ve Orman Bakanlığı, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü.
  3. Eryılmaz, Z. (2020). Portakal yetiştiriciliği. Tarım ve Orman Bakanlığı, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü.
  4. Fidan Babat, C., Gök, R., Kadıoğlu, K., Tatlı, H., Çetin, D., Konuş, M., Yılmaz, C. ve Yılmaz, E. (2023). Dondurarak depolamaya karşılık geleneksel depolama yönteminde nar ve portakal sularının toplam antioksidan kapasitelerindeki değişimler. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 28(1), 174–184.
  5. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
  6. Özdil, E. (2025). Turunçgiller ürün raporu 2025 (TEPGE Yayın No: 419). Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü.
  7. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2022). Turunçgil hastalık ve zararlıları ile mücadele (Çiftçi Eğitim Serisi-3).
  8. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Zirai dondan etkilenen çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak [Haber]. https://www.tarimorman.gov.tr/Haber/6733/Zirai-Dondan-Etkilenen-Ciftcilere-Destekleme-Odemesi-Yapilacak
  9. Tokgöz, H., Gölükcü, M. ve Toker, R. (2013). Kan portakalı suyunun bazı kalite parametreleri üzerine ışık, pH, depolama sıcaklık ve süresinin etkisi. Teknolojik Araştırmalar: Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi, 8(3), 1–9.
  10. Turgutoğlu, E. (2020). Mandarin yetiştiriciliği. Tarım ve Orman Bakanlığı, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü.
  11. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
  12. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019). Oranges, raw, navels (FDC ID 746771) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/746771/nutrients