Meyveler / Şeftali
Şeftali
Şeftalinin anavatanı Çin'dir; ılıman ve subtropik iklimlerde yetiştirilebilir. Erken meyveye yatması, meyvelerinin albenisi ve lezzeti sayesinde dünyada yetiştiriciliği hızla artmış, ıslahla sofralık, kurutmalık ve konservelik çeşitlerin yanı sıra bodur ve tüysüz (nektarin) çeşitler geliştirilmiştir [4]. Türkiye 2024'te 822.622 ton şeftali üretti; üretimin yaklaşık yarısı Mersin, Çanakkale ve Bursa'dan geldi [8].
Yeşil aylar hasat dönemi. Erkenci ve geççi çeşitleri sayesinde şeftali yılın yaklaşık beş ayı boyunca pazara taze olarak sunulabilir; erkenci çeşitler genellikle Akdeniz Bölgesi'nde, geççi çeşitler Marmara ve Ege Bölgesi'nde yetiştirilir [4].
Türkiye'de üretim
Türkiye'nin şeftali üretimi 2019'da 686 bin tondan 2024'te 823 bin tona yükseldi. Henüz kesinleşmemiş 2025 verileri ise üretimde belirgin bir düşüş olabileceğine işaret ediyor [8]. Şeftali, 2025'in şubat, mart ve nisan aylarındaki zirai donlardan etkilenen 65 ilde hasar gören çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak 16 ürün arasında yer almaktadır [7].
Bin ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)
En çok üreten iller
| İl | Ton | Pay |
|---|---|---|
| Mersin | 187.494 | %22,8 |
| Çanakkale | 131.129 | %15,9 |
| Bursa | 106.806 | %13,0 |
| Denizli | 78.026 | %9,5 |
| İzmir | 63.922 | %7,8 |
| Çanakkale | 105.993 | %23,9 |
| Mersin | 95.289 | %21,5 |
| İzmir | 57.131 | %12,9 |
| Bursa | 55.304 | %12,5 |
| Aydın | 22.986 | %5,2 |
*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)
2024'te meyve veren yaşta 16,0 milyon, meyve vermeyen yaşta 2,8 milyon şeftali ağacı bulunuyordu; toplu meyvelik alanı 394 bin dekardı ve meyve veren ağaç başına verim 52 kg oldu [8].
Türkiye'de Doğu Anadolu'daki birkaç il dışında her yerde şeftali yetişebilir [6]. Hasat ve hasat sonrası kayıpların Türkiye'de en iyimser tahminle %5–25 olduğu düşünülmektedir; bu da yılda yaklaşık 40–200 bin ton şeftalinin değerlendirilemeden kaybedildiği anlamına gelir [4].
Dünyada şeftali
Dünya şeftali üretimi 1994'te 11,6 milyon tondan 2024'te 27,9 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 1,42 milyon hektardan 1,56 milyon hektara genişledi. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %62'si Asya'da, %21'i Avrupa'da gerçekleşti; Çin dünya üretiminin yarısını tek başına karşılarken Türkiye bu dönemin ortalamasında altıncı büyük üretici oldu [1]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %3 oldu [1, 8].
1994–2024 yıllık ortalaması, bin ton. Kaynak: FAO (2026)
Besin değerleri
42 kcal
100 gram çiğ sarı şeftalide [9]
| Su | 88,3 g |
| Karbonhidrat | 10,1 g |
| Toplam şeker | 8,39 g |
| Sakaroz | 4,76 g |
| Lif | 1,5 g |
| Protein | 0,91 g |
| Yağ | 0,27 g |
| C vitamini | 4,1 mg |
| A vitamini (RAE) | 24 µg |
| Beta karoten | 224 µg |
| Potasyum | 122 mg |
| Fosfor | 22 mg |
| Magnezyum | 8 mg |
| Kalsiyum | 4 mg |
| Demir | 0,34 mg |
Enerji Atwater özgül faktörleriyle hesaplanmıştır [9]. Şeftali taze tüketildiği gibi kurutularak, meyve suyu, konsantre, püre, konserve ve reçel olarak da değerlendirilir; derin dondurmaya da uygundur [4]. FAO verileri şeftali ile nektarini birlikte kapsamaktadır.
Hasat ve depolama
Hasat zamanı: Şeftali klimakterik bir meyvedir; hasattan sonra da olgunlaşmaya devam eder, bu nedenle ağaç üzerinde "sert olgun" aşamaya geldiğinde toplanmalıdır. Ağaçta fazla bırakılan meyveler en iyi yeme kalitesine ulaşsa da pazara ulaşmak için gereken sertliği kaybeder. Hasat olgunluğunda yeşil kabuk rengi sarı etli çeşitlerde sarıya, beyaz etli çeşitlerde beyaza döner ve kırmızı üst renk parlaklaşır. Meyveler aynı anda olgunlaşmadığı için hasat 3–4 seferde yapılmalıdır [4].
Erken ve geç hasat: Çok erken toplanan meyveler yavaş ve düzensiz yumuşar, istenen lezzete ulaşamaz ve su kaybına daha duyarlı olur; geç hasat edilen meyveler ise hızla yumuşar, mekanik zarara ve çürüklüklere karşı hassaslaşır ve raf ömrü kısalır [4].
Hasat ve taşıma: Hasat makasla ya da meyve avuç içine alınıp hafifçe çevrilerek yapılır; meyveyi sertçe çekmek zarar verir. Meyveler 9–13 cm derinliğindeki kasalara tek sıra dizilmeli, gerekirse tek tek sarılmalı, güneşte bırakılmamalıdır. Uygun taşıma sıcaklığı 1°C'dir [4].
Depolama: Şeftali genellikle depolanmaz; ancak pazarı düzenlemek için ön soğutmanın ardından 0 ile –1°C arasında ve %90–95 nemde 3–5 hafta saklanabilir. Daha uzun depolamada renk bozulur, meyve eti yavanlaşır ve çekirdek çevresi kararır; depolamaya en uygun çeşidin J.H. Hale olduğu bildirilmektedir. 3–7°C arasında depolama tat ve aroma kaybına, uzun süreli düşük sıcaklık ise iç kararması ve pamuklaşmaya yol açar; pazarlamada su kaybının %6–10'u geçmemesine dikkat edilmelidir [4].
Bahçede yetiştirme
- Kış soğuğu
- Kışın –18/–20°C'de yıllık sürgünler ve gözler, –25°C'de ağaçlar donabilir [5, 6].
- Soğuklama
- Çeşide göre +7,2°C'nin altında yaklaşık 100–1250 saat arasında değişir; soğuklaması düşük çeşitler Ege ve Akdeniz'de turfanda ve örtü altı yetiştiricilik için önemlidir [5, 6].
- Geç don
- Kayısıdan sonra, ancak erken çiçek açar; açmış çiçekler –3°C'de, küçük meyveler –1°C'de zarar görür [5].
- Toprak
- Şeftali anacında en iyi topraklar iyi ısınan, iyi havalanan alüviyal topraklardır; pH 6–7 olmalıdır [5].
- Su
- Sert çekirdekli meyveler içinde en çok su isteyen türdür [6].
Çeşitler
Hastalık ve zararlılar
Şeftalide yaprak kıvırcıklığı, bakteriyel kanser, monilya ve virüs hastalıkları ile şeftali güvesi, doğu meyvegüvesi ve yaprakbitleri önemli sorunlardır [2, 3].
Hastalık ve zararlılar rehberiBenzer meyveler
Kaynakça
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. (t.y.). Kayısı.
- Meyve hastalıkları [Derleme]. (t.y.).
- Özyalın, S. (2023). Şeftalide hasat ve depolama. A. Endes ve S. Aras (Ed.), Şeftali yetiştiriciliği, hastalık ve zararlıları içinde (ss. 107–124). İKSAD Yayınevi. https://doi.org/10.5281/zenodo.10137971
- Şeftali ders notu [Ders notu, 6. hafta]. (t.y.).
- Şeftali-nektarin yetiştiriciliği [Broşür]. (t.y.).
- Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Zirai dondan etkilenen çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak [Haber]. https://www.tarimorman.gov.tr/Haber/6733/Zirai-Dondan-Etkilenen-Ciftcilere-Destekleme-Odemesi-Yapilacak
- Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019). Peaches, yellow, raw (FDC ID 325430) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/325430/nutrients