Şeftali yetiştirme rehberi

Şeftali yetiştiriciliğini sınırlayan başlıca iklim etkenleri kış düşük sıcaklıkları, soğuklama ihtiyacını karşılamayan ılık kışlar, ilkbahar geç donları ve serin yazlardır [5].

Kış soğukları: Kışın –18/–20°C'de yıllık sürgünler ve gözler, –25°C'de ağaçlar donabilir. Kış sonunda sıcaklık artışlarıyla soğukların birbirini izlediği yerlerde ağaçlar dinlenmeden erken çıkıp dondan daha çok etkilenir. J.H. Hale ve Elberta'nın çiçek gözleri kış soğuklarına hassas, Hale Haven ve South Haven'inkiler daha dayanıklıdır [5].

Soğuklama: Soğuklama ihtiyacı karşılanmazsa ağaçlar çiçek tomurcuklarını döker, çiçeklenme gecikir ve düzensizleşir [5, 6]. May Pride, Florida Prince ve Tropic Beauty gibi çeşitler 100–150 saat, Hale Haven, J.H. Hale ve Cardinal yaklaşık 850 saat, Redhaven ve Dixired 900 saat ve üzerinde soğuklama ister; Ege ve Akdeniz'de soğuklaması düşük çeşitler seçilmelidir [5].

Geç don: Şeftali kayısıdan sonra ama erken çiçek açtığı için ilkbahar geç donlarından şiddetli etkilenir. Balon döneminde –4°C, açmış çiçeklerde –3°C, küçük meyvelerde –1°C zarar verir; Marmara, Orta Karadeniz ve geçit bölgelerinde geç donlar önemlidir [5].

Yaz sıcaklığı: Yazları çok serin geçen yerlerde meyve olgunlaşması gecikir, meyveler tatlanmaz ve kalite düşer [5].

Şeftali anacı kullanıldığında en iyi topraklar alüviyal topraklardır; iyi ısınır, iyi havalanır ve su ile besin maddelerini iyi tutarlar. Kumlu topraklarda yeterli sulama ve gübrelemeyle yetiştiricilik yapılabilir. Ağır, nemli ve soğuk killi topraklarda sürgünler pişkinleşmez, ağaçlar kış soğuklarından ve zamklanmadan zarar görür. Aktif kirecin %12'yi aştığı topraklarda şeftali anaçlarında şiddetli kloroz görülür; pH 6–7 olmalıdır [5].

Anaçlar: Şeftali çöğürünün aşı uyuşması çok iyidir, ancak ağır ve kireçli topraklara ve kök-ur nematoduna hassastır. Badem × şeftali melezi GF 677 kuvvetli, nematoda dayanıklıdır ve kireci yüksek topraklar için önerilir. Nemaguard nematoda dayanıklı, ancak kış soğuklarına ve kloroza hassastır. Ağır ve taban suyu yüksek topraklarda Saint Julien, Myrobolan ve Marianna gibi erik anaçları kullanılabilir. Badem ve kayısı çöğürleri ise şeftaliyle iyi uyuşmaz [5, 6].

Dikim: Bahçeler genellikle bir yaşlı fidanlarla kurulur. Toprak dikimden önce derin ve yüzeysel sürülür; son sürümle dekara 1–2 ton yanmış çiftlik gübresi verilir. Dikim tercihen sonbaharda, kışı soğuk yerlerde ilkbaharda yapılır; aşı yeri toprak yüzeyinden 5–10 cm yukarıda kalmalıdır. Genel dikim aralığı 5×5 ya da 5×4 m'dir [6].

Sulama: Şeftali sert çekirdekli meyveler içinde en çok su isteyen türdür; özellikle çekirdek oluştuktan sonra suya ihtiyaç duyar. Olgunluktan 3–4 hafta önce yapılan sulamalar meyve büyüklüğü, lezzeti ve rengi için en iyi sonucu verir. Toprağın işlenen kısmının 10 cm altı kuruduğunda sulama zamanı gelmiştir; sulama bir defada bol suyla, sabah ya da akşam saatlerinde yapılmalıdır [6].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Çabuk gelişen ve çok verimli olan şeftali ağaçları iyi bir beslenme ister; Şeftali-Nektarin Yetiştiriciliği Broşürü (t.y.)'ne göre 2–3 yılda bir dekara 1–2 ton yanmış çiftlik gübresi verilmesi idealdir, verilemediğinde yeşil gübre bitkisi ekilip toprağa karıştırılabilir.

Seyreltme: Şeftalide meyve tutumu genellikle fazladır; seyreltme yapılmazsa meyveler irileşmez, dallar kırılır ve ertesi yılın ürünü azalır. Elle seyreltme, çekirdekler sertleşmeden çağla döneminde, her 15–20 cm'de bir meyve ve her meyveye 40–60 yaprak düşecek şekilde yapılmalıdır [6].

Şeftali ve nektarin ağaçları diğer meyve ağaçlarından daha fazla budama ister, çünkü meyveler bir yıllık dallarda oluşur ve her yıl yeterli yeni sürgün gerekir. Ağaçlara goble, şapkalı goble, değişik doruk dallı ve palmet gibi şekiller verilir; nemli bölgelerde açık ve yüksek gövdeli, kurak bölgelerde daha kapalı ve alçak gövdeli şekiller tercih edilir [6].

Ürün budamasında çiçek ve sürgün gözlerini birlikte taşıyan dallar bırakılmalı, yalnızca çiçek gözü taşıyan dallar kesilmelidir. Yaşlanmış, kırılmış, sağlıksız ve havalanmayı engelleyen dallar çıkarılmalı; ağacın sürgün gelişimi ile meyve yükü arasındaki denge korunmalıdır [6].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri şeftali sayfasının kaynakçasında yer alır.