Trabzon hurması yetiştirme rehberi

Trabzon hurması subtropik iklim meyvesidir, ancak sıcak ılıman iklime de uyum sağlamıştır [3]. Tam dinlenme döneminde yaklaşık –17/–18°C'ye kadar dayanabilir, gelişme döneminde ise yapraklar –3°C'de zarar görebilir [1]. Soğuklama ihtiyacı düşüktür (200–400 saat); Akdeniz kıyısında odun gözleri mart ayının ilk yarısında sürer, çiçeklenme nisan sonunda olur ve geç çiçeklendiği için erken ilkbahar donlarından etkilenmez [3].

Yüksek hava nemi ister. Nemin az olduğu bölgelerde sulamayla iyi ürün alınabilir, ancak meyvelerde güneş yanıklığı görülebilir. Ağaçlar genellikle rüzgârdan zarar görmez; fakat çok rüzgâr alan yerlerde meyveler yaprak ve dallara sürtünerek berelenir ve gevrek dallar meyve yükü altında kırılabilir. Bu nedenle rüzgârlı yerlerde bahçe kenarına bir ya da iki sıra selvi veya okaliptüsten rüzgârkıran dikilmelidir [3].

Aşırı tuzlu olmadığı sürece çok farklı topraklara uyum gösterir; en uygunu derin, iyi drene olan, organik madde ve besin maddelerince zengin, orta ağır, pH'ı 6,5–7,0 olan topraklardır [1].

Anaçlar: Çelikler zor köklendiği için genellikle aşıyla çoğaltılır. Ülkemizde en çok kullanılan anaç Diospyros kaki'dir: kazık köklüdür, kuvvetli gelişir ve bütün çeşitlerle iyi uyuşur, ancak toprak nemine hassastır. D. lotus bol saçak kök yapar, kuraklığa dayanıklıdır, ama drenajı zayıf topraklara ve kök boğazı çürüklüğüne hassastır ve Fuyu ile uyuşmaz. D. virginiana iri ağaç oluşturur, geç verime yatar, çok dip sürgünü verir; kirece ve aşırı toprak nemine dayanıklıdır [1, 3].

Çiçek tipleri ve tozlanma: Ağaçlarda dişi, erkek ve çok az sayıda erdişi çiçek bulunur. Çeşitlerin çoğunda tozlanma gereklidir; tozlanmayan meyveler ya tutmaz ya da olgunluktan önce dökülür. Tozlanma böceklerle olur; çiçeklenme zamanı ana çeşitle çakışan, düzenli erkek çiçek veren bir tozlayıcı, 8–10 ağaca bir ağaç düşecek şekilde dikilmelidir. Bazı çeşitlerde tozlanma meyve etinin kahverengileşmesine yol açtığından, tozlanmadan ürün veren çeşitlerde çekirdeksiz ve turuncu etli meyve almak için tek çeşitle bahçe kurulabilir [3].

Bahçe kurma: Toprak analizi yaptırılmalı, organik maddece fakir topraklara dekara 3–4 ton çiftlik gübresi verilmeli, taban suyu sorunlu yerlerde drenaj yapılmalıdır. Dikim çukurları 60–70 cm derinlik ve genişlikte açılır; dikim aralıkları genellikle 5×5 ya da 6×6 m'dir. Sık dikimde önce 2,5×2,5 m aralık kullanılıp ağaçlar zamanla seyreltilebilir [1]. Fidanlar yaprak dökümünden ilkbahara kadar dikilebilir, kışı soğuk yerlerde ilkbahar dikimi tercih edilir. Kazık kök fazla kısaltılmamalı, fidanlar fidanlıktaki derinliğinde dikilmeli, can suyu verilmeli ve hereğe bağlanmalıdır; dikimden sonra tepe 60–70 cm'den kesilir [3].

Sulama: Sürgün ve meyve gelişiminin olduğu ilkbahar ve yazda düzenli sulama gerekir; yetersiz sulama meyve dökümüne, düzensiz sulama çatlamaya yol açar. Olgunluğa yakın sulama da çatlamaya neden olduğundan kabuk rengi yeşilden sarıya döndükten sonra sulama yapılmamalıdır. Karık, alttan yağmurlama ve damla sulama uygundur [1, 3].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. MEB (2011)'e göre iyi yanmış çiftlik gübresi üç yılda bir dekara 3–4 ton olarak sonbaharda verilmeli; Trabzon hurmasının azot ihtiyacı fazla olduğundan azotun üçte biri erken ilkbaharda, kalanı nisan–mayıs ve haziranda verilebilir. Aşırı azot çiçek ve meyve dökümüne yol açar. Fosforlu ve potaslı gübreler kasım–aralıkta birlikte uygulanır; potasyum eksikliğinde yaprak uçları ve kenarları sararıp kurur, meyveler dökülür ve çatlar. Yaprak örnekleri ağustos ayında alınır.

Toprak işleme: Örtüsüz ya da örtülü yapılabilir; sulama suyu kısıtlı yerlerde örtüsüz, hava nemi az yerlerde örtülü toprak işleme tercih edilmelidir. Meyilli arazilerde örtü bitkisi erozyonu önler [1, 3].

Dikimden sonraki ilk üç yılda şekil budaması yapılır ve genellikle değişik doruk dallı (modifiye lider) sistem uygulanır: gövde üzerinde en az 10 cm aralıklarla dağılmış, gövdeyle 45–60 derece açı yapan 3–5 ana dal seçilir. Taç oluştuktan sonra fazla işleme gerek yoktur; çok kuvvetli dallarda tepe alınır, zayıf, hasta, obur ve birbirine geçmiş dallar kışın çıkarılır. Meyve yüküyle eğilen alt dallar hereklerle desteklenmeli ya da tepe alma yapılmalıdır [1, 3].

Seyreltme: Bazı çeşitlerde periyodisite görülebilir. Aşırı verim yılında tam çiçeklenmeden sonraki 20 gün içinde seyreltme yapılır; her meyve dalında bir meyve bırakmak ihracata uygun kaliteli meyve sağlar, meyvelerin çevresindeki yapraklar da berelenmeyi önlemek için koparılır [1]. Meyve dökümünün başlıca nedenleri aşırı meyve tutumu, tozlanma ve döllenme eksikliği, aşırı sulama ya da susuz kalma, aşırı azotlu gübreleme, potasyum ve mangan noksanlığı ile unlubit zararıdır [1].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri trabzon hurması sayfasının kaynakçasında yer alır.