Meyveler / Trabzon hurması
Trabzon hurması
Trabzon hurması (Diospyros kaki) anavatanı Çin olan, oradan Japonya'ya ve diğer ülkelere yayılmış çok yıllık bir meyve türüdür; kaynaklarda "Japon elması" ya da "kaki" olarak da anılır. Cins adı Diospyros, "tanrıların yiyeceği" anlamına gelir [3]. Ülkemize ne zaman getirildiği kesin olarak bilinmese de çok eskiden beri yetiştirilir; Karadeniz üzerinden geldiği için bu adı aldığı bildirilmektedir ve halk arasında amme, Rus hurması, Batum hurması, Japon hurması ya da cennet meyvesi gibi adlarla da bilinir [5]. Türkiye 2024'te 142.584 ton Trabzon hurması üretti [6].
Yeşil aylar hasat dönemi. Akdeniz kıyı şeridinde pazarlama eylülün üçüncü haftasında erkenci çeşitlerle başlar ve geççi çeşitlerle kasımın ikinci haftasına kadar sürer; geççi çeşitlerin meyveleri toplanmazsa yapraklar döküldükten sonra da ağaçta kalabilir [3].
Türkiye'de üretim
Türkiye'nin Trabzon hurması üretimi son yıllarda çok hızlı büyüdü: 2018'de 47 bin ton olan üretim 2024'te 143 bin tona, yaklaşık üç katına çıktı. Henüz kesinleşmemiş 2025 verileri ise bir düşüşe işaret ediyor [6].
Bin ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)
En çok üreten iller
| İl | Ton | Pay |
|---|---|---|
| Adana | 37.172 | %26,1 |
| Denizli | 28.491 | %20,0 |
| Mersin | 17.190 | %12,1 |
| Adıyaman | 11.294 | %7,9 |
| Yalova | 7.372 | %5,2 |
| Adana | 40.242 | %37,9 |
| Mersin | 15.137 | %14,3 |
| İzmir | 11.417 | %10,8 |
| Denizli | 10.947 | %10,3 |
| Çanakkale | 4.864 | %4,6 |
*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)
Büyümenin arkasında hızla kurulan yeni bahçeler var: 2024'te meyve veren yaşta 2,05 milyon, henüz meyve vermeyen yaşta 1,43 milyon ağaç bulunuyordu. Meyve vermeyen genç ağaç sayısı 2018'den bu yana 3,5 katına çıktı, toplu meyvelik alanı 28 bin dekardan 86 bin dekara genişledi ve meyve veren ağaç başına verim 45 kg'dan 70 kg'a yükseldi [6].
Trabzon hurması ülkemizde en çok Akdeniz Bölgesi'nde yetiştirilir; kışın yapraklarını döktüğü için Karadeniz, Ege ve Marmara gibi daha serin bölgelerde de yetiştiriciliğine rastlanır [3]. Ülkemizde Akdeniz ve Karadeniz Bölgeleri'nde 80 yerel tip üzerinde çalışılmış, yurt dışından da 70 kültür çeşidi getirilmiştir [3]. Üretim ve iç tüketimin yeterli düzeye ulaşamamasının nedenleri arasında rastgele çeşitlerin yetiştirilmesi, üzerinde yeterince çalışma yapılmaması ve meyvenin yeterince tanınmaması sayılmaktadır [5].
Dünyada Trabzon hurması
Dünya Trabzon hurması üretimi 1994'te 1,49 milyon tondan 2024'te 5,03 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 304 bin hektardan 1,22 milyon hektara genişledi. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %92'si Asya'da gerçekleşti; Çin dünya üretiminin yaklaşık %69'unu tek başına karşılarken Türkiye bu dönemin ortalamasında onuncu sırada yer aldı [2]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %2,8 oldu [2, 6].
1994–2024 yıllık ortalaması, bin ton. Kaynak: FAO (2026)
Besin değerleri
70 kcal
100 gram Trabzon hurmasında (Japon hurması, Diospyros kaki) [7, 8]
| 100 g'da | Taze | Kuru |
|---|---|---|
| Su | 80,3 g | 23,0 g |
| Enerji | 70 kcal | 274 kcal |
| Karbonhidrat | 18,6 g | 73,4 g |
| Toplam şeker | 12,5 g | — |
| Lif | 3,6 g | 14,5 g |
| Protein | 0,58 g | 1,38 g |
| Yağ | 0,19 g | 0,59 g |
| C vitamini | 7,5 mg | 0 mg |
| A vitamini (RAE) | 81 µg | 38 µg |
| Beta karoten | 253 µg | 374 µg |
| Potasyum | 161 mg | 802 mg |
| Fosfor | 17 mg | 81 mg |
| Magnezyum | 9 mg | 31 mg |
| Kalsiyum | 8 mg | 25 mg |
| Manganez | 0,36 mg | 1,39 mg |
"—" işareti ilgili kayıtta değerin bulunmadığını gösterir [7, 8]. Trabzon hurmasının burukluğu suda çözünen tanenlerden ve fenolik bileşiklerden kaynaklanır [3, 5]. Meyve taze tüketimin yanında kurutulur, dondurulur; marmelat, kek, püre, dondurma ve muhallebi yapımında da kullanılır [5].
Hasat ve depolama
Buruk ve buruk olmayan çeşitler: Buruk olmayan çeşitler hasattan hemen sonra sertken yenebilir; buruk (kekre) çeşitler ise iyice yumuşayıp burukluğu kaybolunca yeme olumuna gelir [3].
Hasat: Meyveler tam iriliklerini aldıklarında ve kabuğun yeşil rengi kaybolup çeşide özgü turuncu ya da koyu turuncu rengi aldığında sertken toplanmalıdır. Hasat en az iki defada yapılmalı, rengini iyi almamış meyveler toplanmamalıdır. Dallar çok gevrek olduğu için meyveler çekilerek koparılmamalı; dal bir elle tutulup meyve diğer elle dikkatlice alınmalı, uzun saplı meyvelerde sap çanak yaprakların üzerinden kesilmelidir. Buruk çeşitler yeme olumuna gelene kadar ağaçta kalabilir, ancak bu durumda böcek ve kuş zararına karşı önlem alınmalıdır [3].
Depolama: Çeşitlerin çoğu soğuk depoda –1 ile +1°C'de ve %80–90 nemde 2–4 ay saklanabilir. Uzak pazarlara gönderilecek buruk meyveler sertken ince kâğıtlara sarılıp kasalara tek sıra dizilmeli ve pazara sert halde ulaştırılmalıdır [3].
Burukluğun giderilmesi: Normal zamanda toplanan buruk meyveler 21°C'de 2–3 hafta bekletildiğinde kendiliğinden yumuşayarak yeme olumuna gelir. Elma ya da armut gibi meyvelerle birlikte plastik torbada bekletilirse bu meyvelerin çıkardığı etilen gazı olgunlaşmayı hızlandırır ve burukluk kaybolur. Ticari olarak etilen odalarında olgunlaştırma ve karbondioksit uygulaması gibi yöntemler de kullanılmaktadır [3].
Bahçede yetiştirme
- Soğuğa dayanım
- Kışın yapraklarını döktüğü için diğer subtropik meyvelere göre soğuğa daha dayanıklıdır; kaynaklara göre dinlenme döneminde yaklaşık –12°C'ye, bazı çeşitler –17/–18°C'ye kadar dayanabilir [1, 3].
- Soğuklama
- Çeşitlerin çoğunun soğuklama ihtiyacı 7,2°C'nin altında 200–400 saattir [1, 3].
- Geç çiçeklenme
- Akdeniz kıyısında nisan sonunda çiçek açtığı için erken ilkbahar donlarından etkilenmez; meyvelerin olgunlaşması için 140–160 gün gerekir [3].
- Toprak
- Orta ağır, organik maddece zengin, iyi drene edilmiş derin topraklar ve 6,5–7,0 pH en uygunudur; kireç oranı %20'ye kadar olan topraklarda yetişebilir [3].
- Nem ve rüzgâr
- Yüksek hava nemi ister, en kaliteli meyveler nemli bölgelerden alınır. Dalları çok gevrek olduğundan şiddetli rüzgâr meyve yüklü dalları kırabilir [3].
Çeşitler
Hastalık ve zararlılar
Trabzon hurmasında özel bir araştırma yapılmamakla birlikte kök kanseri, Armillaria kök çürüklüğü, antraknoz ve gri küf gibi hastalıkların görüldüğü, Akdeniz Bölgesi'nde ise Akdeniz meyve sineği ve turunçgil unlubitinin en yaygın zararlılar olduğu bildirilmektedir [1, 3]. Bakım işlerini titizlikle yapmak, sağlıklı bitki yetiştirmek ve gerekli kültürel önlemleri almak hastalık ve zararlıların bulaşmasını ve etkisini önemli ölçüde azaltır [3].
Hastalık ve zararlılar rehberiBenzer meyveler
Kaynakça
- Aktepe Tangu, N. (t.y.). Trabzon hurması yetiştiriciliği [Çiftçi broşürü]. Tarım ve Orman Bakanlığı, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü.
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
- Millî Eğitim Bakanlığı. (2011). Bahçecilik: Trabzon hurması yetiştiriciliği. Millî Eğitim Bakanlığı.
- Trabzon hurması hastalık-zararlıları ve kimyasal mücadele [Web sayfası]. (t.y.).
- Trabzon hurması yetiştiriciliği [Ders notu, 1. hafta]. (t.y.).
- Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019a). Persimmons, japanese, dried (FDC ID 169942) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/169942/nutrients
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019b). Persimmons, japanese, raw (FDC ID 169941) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/169941/nutrients