Zeytin yetiştirme rehberi

Bir bölgede zeytin yetiştiriciliği yapılacaksa öncelikle iklim ve toprak koşullarının uygun olması gerekir. Zeytin ağacının dayanabildiği en düşük sıcaklık yaklaşık –7°C'dir; bunun altında genç ağaçlar ve yaşlı ağaçların dalları soğuktan zarar görür. Soğuk zararını azaltmak için sonbaharda sulama kısıtlanmalı ve aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır. Hasattan önce sıcaklığın 0°C'nin altına düştüğü ya da mart–nisanda don tehlikesi bulunan yerlerde zeytinlik kurulmamalıdır [4].

Zeytin, ürün oluşturmak için kışın +7°C'nin altında soğuklamaya ihtiyaç duyar. Çiçeklenme ve tozlanma döneminde sıcak ve kurutucu rüzgârlar ile aşırı yağmur meyve tutumunu olumsuz etkiler; sulama koşullarında dayanabildiği en yüksek sıcaklık yaklaşık 40°C'dir [4].

Zeytin tınlı, killi-tınlı, hafif kireçli, çakıllı ve besin maddelerince zengin topraklarda yetişebilir; ağır killi topraklarda yetiştiricilikten kaçınılmalıdır. Toprak pH'ının 6–8 civarında, toprak derinliğinin en az 1,2 m olması istenir. Taban suyunun 1 m'den yakın olduğu ya da köklerin kışın 3–4 haftadan uzun süre su altında kaldığı yerlerde ancak drenaj yapıldıktan sonra zeytinlik kurulmalıdır [4].

Zeytin ağacı vejetasyon döneminde yaklaşık 750–800 mm yağışa ihtiyaç duyar; bu suyun yaklaşık %24'ü mart–nisanda, %6'sı mayıstaki çiçeklenmede, %50'si haziran–temmuzdaki meyve büyüme döneminde ve %20'si ağustos–eylüldeki olgunlaşmada kullanılır. Yağışla karşılanamayan su sulamayla verilmeli, azalan su kaynakları nedeniyle damla sulama tercih edilmelidir [4].

Toprak dikimden önceki sonbaharda derince işlenmeli, drenaj ve tesviye yapılmalı, eğimli alanlarda teraslama yapılmalıdır. Fidanlar ekim–mart arasında dikilebilir [4].

Dikim aralıkları: Hastalık ve zararlıların doğal yollarla kontrolü için taç içine ışık ve hava girmesi önemlidir; bu nedenle aralıklar geniş tutulmalıdır. Büyük taçlı çeşitlerde (Domat, Uslu, Tavşan Yüreği, Eşek Zeytini) 6×8 ya da 7×7 m, orta taçlı çeşitlerde (Ayvalık, Memecik, Erkence, Manzanilla, Kilis Yağlık, Nizip Yağlık) 5×7 ya da 6×6 m, küçük taçlı çeşitlerde (Gemlik) 5×5 ya da 4×6 m önerilmektedir. Yüksek yoğunluklu sistemlerde kullanılan çeşitler ithal olduğu ve ülkemizde adaptasyon denemeleri yapılmadığı için bu sistemler önerilmemektedir [4].

Toprak işleme: Su, zeytin ağaçlarının gelişimini sınırlayan en önemli etkenlerden biridir; yağışa bağlı koşullarda uygulanacak toprak işleme sistemleri toprağı korumalı ve suyun toprağa girişini artırmalıdır. Geleneksel, azaltılmış ve toprak işlemesiz sistemler kullanılabilir [5].

Gübreleme: Gübreleme programının, yapılacak toprak ve yaprak analizlerinin sonucuna göre bir uzmanla belirlenmesi uygundur. Bahçe kurulacak araziden önce toprak örneği alınmalı, dikim çukuruna verilecek temel gübre analize göre belirlenmeli; sonraki yıllarda gübre miktarı ağacın yaşına ve toprağın ihtiyacına göre değişir [4]. Aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır [5].

Budama: Zeytinde budama genellikle hasattan sonra başlar; ılıman bölgelerde aralıktan itibaren, soğuk bölgelerde soğuklar geçtikten sonra mart–nisanda yapılabilir. Yeni dikilen fidanlar ilk iki yıl budanmamalı, ardından şekil budaması yapılmalıdır. Gençlikte hafif budama tercih edilmeli, asıl budamalar verim döneminde yapılmalıdır [4].

Periyodisite ile mücadele: Var yılı–yok yılı eğilimini azaltmak için ağaçlar verimli yıla girerken yüklerini azaltmak amacıyla kuvvetli budanmalı ve verim budamaları iki yılda bir, ürün yılına girerken yapılmalıdır. Yeterli sulama ve beslemeyle gelecek yılın ürününü verecek sürgünlerin büyümesi teşvik edilmeli; erken hasat ve sırık kullanılmaması da periyodisitenin şiddetini azaltır [4].

Bu sayfadaki atıfların tam künyeleri zeytin sayfasının kaynakçasında yer alır.