Meyveler / Ceviz
Ceviz
Ceviz (Juglans regia) ağacı hem meyvesi hem de kerestesiyle değerli bir türdür [4]. Ülkemizin her bölgesinde ceviz ağaçları doğal olarak yetişebilir; soğuk kuzey rüzgârlarından korunmuş vadilerde ceviz ormanlarına rastlanır ve bu topluluklar içinde Şebin, Kemah, Adilcevaz, Bitlis, Hekimhan ve Kaman cevizi gibi yöre adlarıyla bilinen çok sayıda tip oluşmuştur [1]. Türkiye, 1994–2024 ortalamasında Çin, ABD ve İran'ın ardından dünyanın dördüncü büyük ceviz üreticisidir [3]; 2024'te 426 bin ton ceviz üretti [7].
Yeşil aylar hasat dönemi. Ceviz rakıma ve çeşide bağlı olarak eylül–ekim aylarında hasat edilir; iç rengin koyulaşmaması için hasat geciktirilmemelidir [1].
Türkiye'de üretim
Türkiye'nin ceviz üretimi 2019'da 225 bin tondan 2024'te 426 bin tona, yaklaşık iki katına çıktı. Henüz kesinleşmemiş 2025 verileri ise üretimde belirgin bir düşüşe işaret ediyor [7].
Bin ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)
En çok üreten iller
| İl | Ton | Pay |
|---|---|---|
| Denizli | 22.242 | %5,2 |
| Bursa | 21.990 | %5,2 |
| Kahramanmaraş | 20.898 | %4,9 |
| Mersin | 17.944 | %4,2 |
| Manisa | 17.133 | %4,0 |
| Afyonkarahisar | 18.240 | %6,9 |
| Manisa | 17.119 | %6,5 |
| Denizli | 15.824 | %6,0 |
| İzmir | 15.348 | %5,8 |
| Çanakkale | 15.050 | %5,7 |
*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)
Ceviz üretimi ülkeye çok dağınık biçimde yayılmıştır; ilk sıradaki ilin payı bile yalnızca %5 civarındadır. Meyve veren ağaç sayısı 2018'de 9,9 milyondan 2024'te 17,6 milyona çıktı; aynı yıl 12,9 milyon genç ağaç henüz meyve vermiyordu. Ceviz bahçelerinin alanı da 1,12 milyon dekardan 1,78 milyon dekara genişledi [7].
Son yıllarda yüksek kaliteli, verimli ve çevre koşullarına iyi uyum sağlayan çeşitlerle aşılı fidanlardan kapama bahçeler kurulmaktadır. Ancak bu çeşitlerin uygun ekolojiye ve uygun tozlayıcılarla dikilmemesi, kurulan bahçelerde ciddi ekonomik kayıplara yol açabilmektedir [1]. Ceviz bahçelerinde yatırım ve işletme maliyetlerinin yüksek olduğu, buna karşın ilk 4–5 yıllık gençlik kısırlığı döneminde anlamlı bir ürün alınamadığı belirtilmekte; bu dönemde ikinci ya da üçüncü yılda ürün verebilen nar, badem, erik ve şeftali gibi meyve türleriyle ara tarım önerilmektedir. Tek yıllık bitkilerle ara tarım ise cevizle ciddi uyumsuzluklar yaratabildiği için önerilmemektedir [6].
Dünyada ceviz
Dünya ceviz üretimi 1994'te 1,06 milyon tondan 2024'te 4,35 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 433 bin hektardan 1,40 milyon hektara genişledi. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %59'u Asya'da, %24'ü Amerika kıtasında gerçekleşti; Türkiye bu dönemin ortalamasında Çin, ABD ve İran'ın ardından dördüncü büyük üretici oldu [3]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %10 oldu [3, 7].
1994–2024 yıllık ortalaması, bin ton. Kaynak: FAO (2026)
Besin değerleri
654 kcal
100 gram iç cevizde [8]
| Su | 4,07 g |
| Yağ | 65,2 g |
| Çoklu doymamış | 47,2 g |
| Tekli doymamış | 8,93 g |
| Doymuş | 6,13 g |
| Protein | 15,2 g |
| Karbonhidrat | 13,7 g |
| Lif | 6,7 g |
| Folat | 98 µg |
| Potasyum | 441 mg |
| Fosfor | 346 mg |
| Magnezyum | 158 mg |
| Kalsiyum | 98 mg |
| Demir | 2,91 mg |
| Bakır | 1,59 mg |
| Manganez | 3,41 mg |
Karbonhidrat farkla hesaplanmış değerdir [8]. Fındık ve antepfıstığından farklı olarak cevizin yağının büyük kısmı çoklu doymamış yağ asitlerinden oluşur. FAO ve TÜİK üretim verileri kabuklu ceviz içindir.
Hasat ve depolama
Hasat zamanı: Cevizde hasat, iç cevizin ve yeşil kabuğun olgunlaştığı dönemde yapılır. Yeşil kabuğun açılıp sert kabuktan ayrılması kabuğun, iç ceviz ile sert kabuk arasındaki zarımsı dokunun (paket doku, halk arasında "kelebek") beyazdan kahverengiye dönmesi ise iç cevizin olgunlaştığını gösterir. Yeşil kabuk çoğunlukla iç cevizden daha geç olgunlaşır; paket doku kahverengileştiğinde yapılan hasat açık renkli ve kaliteli iç verir, yeşil kabuğun olgunlaşmasını beklemek ise ciddi kalite kayıplarına yol açabilir [1, 2]. Açık renkli iç ceviz uluslararası pazarda daha yüksek fiyata satılır [1].
Hasat yöntemi: Türkiye'de hasat genellikle ağacın sırıkla dövülmesiyle yapılır; bu yöntem başta ertesi yıl ürün verecek dallar olmak üzere ağaca önemli zarar verebilir. Ceviz üretiminde öncü ülkelerde hasat, ağacın gövdesini ya da ana dallarını sarsan makinelerle yapılır [2].
Kavlatma ve kurutma: Hasat edilen meyveler hızla toplanmalı ve yeşil kabukları ayrılmalıdır; önemli kalite kayıpları hasattan sonraki ilk saatlerde başlar. Güneş altında kalan meyvelerde 32°C ve üzerindeki sıcaklıklar iç renginin bozulmasına yol açar. Yeşil kabuğun kolay çıkması için meyvelerin naylon, bez ya da çuvalla örtülmesi kalite kaybına neden olur [2]. Türk standardına göre kurutulmuş kabuklu cevizde nem %8'i, iç cevizde %5'i geçmemelidir. Cevizi günlerce doğrudan güneş altında kurutmak iç rengini koyulaştırdığından yanlıştır; kurutma en azından gölgede yapılmalıdır. Mekanik kurutmada sıcaklığın 40°C'yi aşmaması istenir [2].
Depolama: Ceviz yüksek yağ içeriği nedeniyle uygun koşullarda saklanmalıdır; düşük sıcaklıklarda (0–4°C) ve kuru ortamda uzun süre saklanabilir. İç cevizin ışık geçirmeyen vakumlu ambalajlarda saklanması kaliteyi korur [2]. Kabuklu cevizlerin depolama ömrü uzundur [1].
Bahçede yetiştirme
- İklim
- Kış ve ilkbaharda soğuklama ihtiyacını karşılayacak kadar soğuk, büyüme döneminde 22–35°C sıcaklık ister; genelde –20°C'nin altında zarar görse de –25°C'ye kadar dayanabilen çeşitler vardır [4].
- Don
- Tomurcuklar kapalıyken –3°C'ye, tam çiçeklenmede ancak –1°C'ye kadar dayanır; geç ilkbahar donları en büyük risklerden biridir [1].
- Toprak
- Kökleri 2–4 m derine inebilir; en az 1,5–2 m derin, iyi drene olan, geçirgen ve tuzsuz topraklar ister, taban suyu yüksek yerlerde kök çürüklükleri artar [4].
- Su
- Yıllık en az 500 mm düzenli yağış yeterli olsa da modern yetiştiricilikte ilk yıldan itibaren düzenli sulama gerekir [1, 4].
- Tozlanma
- Rüzgârla tozlanır; çoğu çeşitte erkek ve dişi çiçekler farklı zamanlarda açtığı için bahçede uyumlu tozlayıcı çeşit bulunmalıdır [1].
Çeşitler
Hastalık ve zararlılar
Cevizde ekonomik olarak en önemli hastalık antraknoz, en önemli zararlı ise iç kurdudur. Bakteriyel yanıklık, kök ve kökboğazı çürüklüğü, yaprakbitleri ve yaprak uyuzu da önemli sorunlar arasındadır [5]. Cevizin hastalık ve zararlısı diğer meyve türlerine göre daha azdır [1].
Hastalık ve zararlılar rehberiBenzer meyveler
Kaynakça
- Ceviz yetiştiriciliği [Broşür]. (t.y.).
- Ceviz yetiştiriciliği II [Ders notu]. (t.y.).
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
- Konya Büyükşehir Belediyesi. (t.y.). Ceviz yetiştiriciliği [Broşür].
- Tarım ve Orman Bakanlığı. (2022). Ceviz entegre mücadele teknik talimatı. Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı.
- Tekintaş, F. E. ve Ertan, E. (2017). Ceviz yetiştiriciliğinde temel sorunlar ve ara tarım olanakları. Bahçe, 46(Özel Sayı 2), 29–32.
- Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019). Nuts, walnuts, English (FDC ID 170187) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/170187/nutrients