Meyveler / Kavun
Kavun
Kavunun gen merkezini Anadolu, İran, Afganistan ve Afrika'nın tropik ve subtropik bölgeleri oluşturur [3]. Türkiye, 1994–2024 ortalamasında Çin'in ardından dünyanın ikinci büyük kavun üreticisidir [2]; 2024'te 1,48 milyon ton kavun üretti [5].
Yeşil aylar ana hasat dönemi. Kavun tek yıllık bir bitkidir: ekimden yaklaşık 35 gün sonra ilk dişi çiçek oluşur, bundan yaklaşık 35 gün sonra ilk hasat yapılır ve hasat yaklaşık 30 gün sürer. Yetişme süresi ortalama 100 gündür; kışlık kavunlarda 150 güne kadar çıkabilir [3].
Türkiye'de üretim
Türkiye'nin kavun üretimi 2019'da 1,78 milyon tondan 2024'te 1,48 milyon tona geriledi; henüz kesinleşmemiş 2025 verileri de benzer bir düzeye işaret ediyor [5].
Bin ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)
En çok üreten iller
| İl | Ton | Pay |
|---|---|---|
| Adana | 143.570 | %9,7 |
| Denizli | 100.528 | %6,8 |
| Antalya | 92.470 | %6,3 |
| Konya | 91.587 | %6,2 |
| Mardin | 84.024 | %5,7 |
| Adana | 126.737 | %8,9 |
| Konya | 102.363 | %7,2 |
| Denizli | 97.163 | %6,8 |
| Antalya | 86.462 | %6,1 |
| Çankırı | 60.038 | %4,2 |
*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)
Kavun TÜİK istatistiklerinde sebzeler arasında yer alır. Ekilen alan 2019'da 722 bin dekardan 2024'te 565 bin dekara geriledi; 2024'te dekar başına ortalama verim yaklaşık 2,6 ton oldu. Üretim ülke geneline yayılmıştır; ilk sıradaki Adana'nın payı yalnızca %10 civarındadır [5].
Kavun taze olarak tüketilmesinin yanı sıra ham meyvesi (acur) salata ve turşu olarak, ayrıca reçel, pasta, dondurma, meyve suyu, meyveli yoğurt ve çorba yapımında, hatta parfümeride kullanılır [3].
Dünyada kavun
Dünya kavun üretimi 1994'te 16,0 milyon tondan 2024'te 28,2 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 963 bin hektardan 1,04 milyon hektara genişledi. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %70'i Asya'da gerçekleşti; Türkiye bu dönemin ortalamasında Çin'in ardından ikinci büyük üretici oldu [2]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %5 oldu [2, 5].
1994–2024 yıllık ortalaması, bin ton. Kaynak: FAO (2026)
Besin değerleri
33–34 kcal
100 gram çiğ kavunda [6, 7]
| 100 g'da | Kantalup | Ballıbaba (honeydew) |
|---|---|---|
| Su | 90,2 g | 90,6 g |
| Enerji | 34 kcal | 33 kcal |
| Karbonhidrat | 8,16 g | 8,15 g |
| Toplam şeker | 7,88 g | 7,03 g |
| Lif | 0,8 g | — |
| Protein | 0,82 g | 0,53 g |
| Yağ | 0,18 g | 0,22 g |
| C vitamini | 10,9 mg | 15,7 mg |
| A vitamini (RAE) | 232 µg | — |
| Beta karoten | 2780 µg | — |
| Potasyum | 157 mg | 209 mg |
| Fosfor | 17 mg | 12 mg |
| Magnezyum | 13 mg | 9,5 mg |
| Kalsiyum | 9 mg | 7 mg |
| Demir | 0,38 mg | <0,25 mg |
Enerji Atwater özgül faktörleriyle hesaplanmıştır; "—" işareti ilgili kayıtta değerin bulunmadığını gösterir [6, 7]. Turuncu etli kantalup kavunu beta karoten bakımından çok zengindir.
Hasat ve depolama
Hasat: Kavunda hasat zamanını meyve kabuğundaki ağımsı çizgilerin (çiti) oluşması belirler. Meyve sapındaki tüylerin azalıp dokununca dökülmesi, kokunun belirginleşmesi, çiçek çukuru kısmının yumuşaması, sapın dibindeki kulakçığın kuruması, kantalup tipi kavunlarda sapın meyveden ayrılmaya başlaması ve kuru maddenin %9–15'e ulaşması başlıca hasat ölçütleridir [3].
Ambalaj: Kavunlar 40×60 cm'lik karton ya da tahta kasalara iriliklerine göre 7–15 adet dizilir; meyvelerin birbirine değip kızışmasını önlemek için aralarına karton bölmeler ya da kâğıt konur, meyveler tek tek fileye de alınabilir [3].
Muhafaza: Kavunlar 4–6°C'de ve %85–90 nemde 10–15 gün saklanabilir. Kışlık kavunların muhafazasıyla ilgili henüz yeterli çalışma bulunmadığı belirtilmektedir [3].
Yetiştirme
- Sıcaklık
- Sıcaktan hoşlanır; tohumların çimlenmesi için en az 15°C gerekir ve tohumlar bu sıcaklığın üzerinde 8–10 günde çimlenir [3].
- Nem
- Yüksek nemden hoşlanmaz; en uygun nem %60–70'tir. Aşırı nemde mildiyö gibi hastalıklar, düşük nemde trips, kırmızı örümcek ve külleme artar [3].
- Toprak
- Derin, iyi havalanan, besince zengin, su tutma yeteneği yüksek, tuzluluğu düşük ve pH'ı 6–7,5 olan toprakları sever [3].
- Işık
- Yüksek ışıktan hoşlanır [3].
- Tozlanma
- Sabahın erken saatlerinde (07.00–10.00) arılarla gerçekleşir [3].
Çeşitler
Hastalık ve zararlılar
Kavunda solgunluk ve kök çürüklüğü, külleme, mildiyö, antraknoz ve virüs hastalıkları ile kavun sineği, kavun kızılböceği, kırmızı örümcekler ve yaprakbitleri önemli sorunlardır [3].
Hastalık ve zararlılar rehberiBenzer meyveler
Kaynakça
- Baltaer, Ö. (2011). Crimson Tide karpuz çeşidinde farklı anaç ve değişik depo sıcaklıklarının muhafaza süresince kalite özelliklerinin değişimine etkileri [Yüksek lisans tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi].
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. (t.y.). Kavun karpuz.
- Sakaldaş, M., Öztokat Kuzucu, C. ve Kaynaş, K. (2009). Hasat sonrası 1-methylcyclopropene uygulamalarının farklı sıcaklık derecelerinde depolanan kavunlarda (Cucumis melo L. cv. Dellteks F1) meyve kalitesi üzerine olan etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 4(1), 1–9.
- Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019). Melons, cantaloupe, raw (FDC ID 746770) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/746770/nutrients
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2024). Melons, honeydew, raw (FDC ID 2710816) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/2710816/nutrients