meyve.biz

Meyveler / Limon

Limon

Limonun anavatanı konusunda kesin bir görüş birliği yoktur; bazı kaynaklarda Kuzey Hindistan ya da Güney Çin olarak gösterilir ve Orta Doğu'ya ticaret yoluyla geldiği sanılmaktadır. Limonun turunç ile ağaç kavununun melezi olduğu belirlenmiştir [4]. Türkiye 2024'te 1,73 milyon ton limon üretti; üretimin en büyük bölümü Mersin ve Adana'dan geldi [12].

OŞMNMHTAEEKA

Yeşil aylar ana hasat dönemi. En erkenci çeşit Interdonato eylül–ekimde, Karalimon kasım–ocakta, en çok depolanan Kütdiken ise kasım–şubatta hasat edilir [4].

Türkiye'de üretim

Türkiye'nin limon üretimi 2018–2025 arasında belirgin dalgalanmalar gösterdi; 2023'teki rekor üretimin ardından 2024'te düşüş yaşandı [12]. Bu düşüşün başlıca nedenlerinin rekor sezonun ardından üretimin normal düzeyine dönmesi ve çiçeklenme dönemindeki olumsuz sıcak hava koşulları olduğu düşünülmektedir [7].

1,1020180,9520191,1920201,5520211,3220222,3320231,7320241,142025*

Milyon ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)

2024'te meyve veren yaşta 15,2 milyon, meyve vermeyen yaşta 4,8 milyon limon ağacı bulunuyordu; toplu meyvelik alanı 2018'deki 359 bin dekardan 543 bin dekara genişledi [12].

En çok üreten iller

İlTonPay
Mersin835.657%48,3
Adana641.566%37,1
Hatay128.713%7,4
Muğla85.253%4,9
Antalya33.780%2,0

*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)

2023/24 pazarlama yılında Türkiye'de kişi başına 17,9 kg limon tüketilmiştir. 2024/25'te 409 bin ton limon ihraç edilmiş, ihracatın %30'u Irak'a, %22'si Rusya'ya gitmiştir [7]. Turunçgiller, Türkiye'nin yaş meyve ve sebze ihracat miktarının %39'unu oluşturur [7].

Limon, 2025'in şubat, mart ve nisan aylarındaki zirai donlardan etkilenen 65 ilde hasar gören çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak 16 ürün arasında yer almaktadır [10].

Dünyada limon

Dünya limon üretimi 1994'te 8,1 milyon tondan 2024'te 23,2 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 0,6 milyon hektardan 1,5 milyon hektara ulaştı. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %43'ü Amerika kıtasında, %39'u Asya'da gerçekleşti; Türkiye bu dönemin ortalamasında sekizinci büyük üreticidir [5]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %7,5 oldu [5, 12]. FAO verileri limon ile misket limonunu (lime) birlikte kapsamaktadır.

Hindistan2,24 Mt
Meksika2,05 Mt
Çin1,60 Mt
Arjantin1,41 Mt
Brezilya1,06 Mt
İspanya0,86 Mt
ABD0,83 Mt
Türkiye0,81 Mt
İtalya0,49 Mt
İran0,44 Mt

1994–2024 yıllık ortalaması, milyon ton. Kaynak: FAO (2026)

Besin değerleri

29 kcal

100 gram kabuksuz çiğ limonda [13]

Su89 g
Karbonhidrat9,32 g
Toplam şeker2,5 g
Lif2,8 g
Protein1,1 g
Yağ0,3 g
C vitamini53 mg
Folat11 µg
Potasyum138 mg
Kalsiyum26 mg
Fosfor16 mg
Magnezyum8 mg
Demir0,6 mg

Karbonhidrat farkla hesaplanmış değerdir [13].

Hasat ve depolama

Turunçgillerde erken hasatta kabuk kararmaları ve beneklenme görülür, geç hasatta ise meyvenin depoda dayanımı azalır, kabarma ve puflaşma olur. Meyve yüzeyinin dörtte üçü çeşide özgü rengini alınca meyveler hasat edilebilir [9].

Limonlarda en iyi sonuç koyu yeşil renkli, belli irilikte ve usareli meyvelerin toplanmasıyla alınır; limonlar sarardıkça depoda dayanımları azalır. Muhafaza edilecek limonlar için en uygun derim zamanı kasım sonu–aralık başıdır. Hasat çiğ kalktıktan sonra, yağmurdan birkaç gün geçince yapılmalı; ucu küt makaslarla, kapsülün hemen üstünden kesilmeli, meyveler ambalajlanmadan önce en az bir gün bekletilmelidir [4].

Yatak limonu: Kütdiken, Molla Mehmet ve Lamas gibi çeşitler kasım–aralıkta derilip "yatak" adı verilen doğal soğutmalı depolarda saklanır. Mart başında üretim bölgelerinde havalar ısınınca limonlar Ürgüp–Ortahisar yöresindeki kaya mağaralarına taşınır ve burada mart–ağustos arasında depolanır; Kütdiken uygun koşullarda yaklaşık dokuz ay depolanabilir. Erkenci Interdonato ise depolanmadan tüketilir [4].

Yayla depoları: Mersin yaylalarında açılan doğal soğutmalı depoların Kütdiken limonlarını ağırlık ve çürüme kayıpları bakımından Ortahisar depolarıyla aynı kalitede muhafaza edebildiği; limonların aralıkta derimden hemen sonra depoya taşınmasının çürüme kayıplarını yaklaşık yarı yarıya azalttığı belirlenmiştir [3]. Yayla depoları nem bakımından yeterli olmakla birlikte temmuz–ağustosta limon için birkaç derece (15–19°C) sıcak kalmakta, Ortahisar depolarında ise yüksek nem nedeniyle havalandırma zorunlu olmaktadır [2]. Çekirdeksiz 'Alata' limon çeşidinin doğal soğutmalı depolarda kalitesini koruyarak 4–5 ay depolanabildiği bildirilmektedir [6].

Depoda en önemli sorunlar yeşil ve mavi küf çürüklükleridir; bu küfler meyveye çoğunlukla hasatta oluşan yaralardan girer [9, 11].

Bahçede yetiştirme

Limon, turunçgiller içinde soğuğa en duyarlı türlerdendir; ağaçlar 0°C'nin altında zarar görmeye başlar ve üretim alanları en düşük sıcaklığın –4°C'nin üzerinde kaldığı bölgelerle sınırlıdır [4]. Limon çeşitlerinin soğuktan zarar görme eşiği yaklaşık –3°C olarak da verilmektedir [1]. Limonlarda büyüme 6–7°C civarında başlar ve diğer turunçgillerden farklı olarak sıcaklık toplamı isteği yoktur; ancak yüksek sıcaklıklara en duyarlı tür de limondur. Limonlar yazları ılık ve nemli, kışları ılık yerleri ister; Finike, Silifke, Erdemli ve Mersin limon ekolojisine sahip bölgelerdir [4].

Ayrıntılı yetiştirme rehberi

Çeşitler

Hastalık ve zararlılar

Turunçgillerde uçkurutan, kahverengi çürüklük ve gövde zamklanması, kahverengi leke ve virüs hastalıkları ile Akdeniz meyve sineği, unlubit, kabuklubitler, kırmızı örümcek ve pasböcüsü başlıca sorunlardır. Akdeniz meyve sineği, zarar görmüş tek bir meyvenin bile ihraç edilen ürünün geri gelmesine yol açabilmesi nedeniyle ihracatı en çok etkileyen zararlıdır [11].

Hastalık ve zararlılar rehberi

Benzer meyveler

Kaynakça

  1. Bayram, S., Alican, M., Köksal, Y., Turgut, M. ve Kara, E. (2016). Turunçgil yetiştiriciliği: Pratik bilgiler. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü.
  2. Canan, İ., Ağar, İ. T. ve Gündoğdu, M. (2015b). Türkiye'de limon üretim bölgesine yakın yerlerde kullanılan doğal depoların mevcut durumu ile sıcaklık ve nem durumlarının araştırılması. Uluslararası Tarım ve Yaban Hayatı Bilimleri Dergisi, 1(2), 66–77.
  3. Canan, İ., Ağar, T. ve Gündoğdu, M. (2015a). Farklı depo koşullarında muhafaza edilen Kütdiken limon (Citrus lemon L.) çeşidinde bazı kalite kriterlerinin dönemsel değişimi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 25(3), 319–330.
  4. Demir, G. (2020). Limon yetiştiriciliği. Tarım ve Orman Bakanlığı, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü.
  5. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
  6. Karaşahin, Z. ve Özdemir, A. E. (2024). 'Alata' çekirdeksiz limon çeşidinin doğal soğutmalı depoda muhafazasına uygulama ve paketlemelerin etkileri. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 29(3), 724–734.
  7. Özdil, E. (2025). Turunçgiller ürün raporu 2025 (TEPGE Yayın No: 419). Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü.
  8. Şahin, G. (2022). Türkiye limon yetiştiriciliğinin ziraat coğrafyası perspektifinde analizi. Ahi Evran Akademi, 3(2), 54–78.
  9. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2022). Turunçgil hastalık ve zararlıları ile mücadele (Çiftçi Eğitim Serisi-3).
  10. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Zirai dondan etkilenen çiftçilere destekleme ödemesi yapılacak [Haber]. https://www.tarimorman.gov.tr/Haber/6733/Zirai-Dondan-Etkilenen-Ciftcilere-Destekleme-Odemesi-Yapilacak
  11. Turgutoğlu, E. (2020). Mandarin yetiştiriciliği. Tarım ve Orman Bakanlığı, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü.
  12. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
  13. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019). Lemons, raw, without peel (FDC ID 167746) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/167746/nutrients