meyve.biz

Meyveler / Muz

Muz

Muz ağaç değil, büyük ve otsu bir bitkidir; 40 türü ve 250'den fazla çeşidi vardır. Anavatanı Güney Çin, Hindistan ve Hindistan ile Avustralya arasındaki adalardır. Ülkemize ilk kez 1800'lü yıllarda süs bitkisi olarak Mısır'dan Alanya'ya getirilmiş, 1930'lardan sonra meyvesi için ticari olarak yetiştirilmeye başlanmıştır [3]. Türkiye 2024'te 875 bin ton muz üretti; üretimin %92'si Antalya ve Mersin'den geldi [6].

OŞMNMHTAEEKA

Yeşil aylar ana hasat dönemi. Muzda çiçeklenme genellikle haziranda olur ve meyvenin gelişme süresi ülkemiz koşullarında 120–150 gündür [3]. Çiçeklenmeden hasada geçen süre çiçeklenme zamanına göre değişir: haziranda çiçeklenen muzlar yaklaşık 76–110 günde, temmuzda çiçeklenenler 124–138 günde, ağustos başında çiçeklenenler ise yaklaşık 153 günde hasat edilir. Bu nedenle hasat ağırlıklı olarak sonbahar ve kış aylarına denk gelir.

Türkiye'de üretim

Türkiye'nin muz üretimi 2019'da 548 bin tondan 2022'de 997 bin tonla zirveye çıktı; 2024'te 875 bin ton oldu ve henüz kesinleşmemiş 2025 verileri de benzer bir düzeye işaret ediyor [6].

5482019728202088320219972022930202387520248642025*

Bin ton. 2025 verileri kesinleşmemiştir. Kaynak: TÜİK (2026)

En çok üreten iller

İlTonPay
Antalya405.766%46,4
Mersin401.467%45,9
Adana50.699%5,8
Hatay8.084%0,9
Muğla6.138%0,7

*Kesinleşmemiş veri. Kaynak: TÜİK (2026)

Muz alanı 2019'da 85 bin dekardan 2024'te 129 bin dekara genişledi [6]. TÜİK verileri muzu "muz, plantain ve benzerleri" başlığı altında toplar; pişirilerek tüketilen plantain muzları ülkemizde yaygın değildir.

Ülkemizde muz üretimi geleneksel olarak Mersin'in Anamur ve Bozyazı, Antalya'nın Gazipaşa ve Alanya ilçelerinde bodur muzlarla yapılır; son yıllarda Silifke, Erdemli, Mersin, Manavgat ve Serik gibi yerlerde de örtü altında üretim başlamıştır [3]. Türkiye'de muz tüketim ihtiyacının yaklaşık yarısı yurt içi üretimle karşılanmaktadır. Hatay'ın Hassa ilçesinde yapılan bir çalışmada seralarda dekardan Anamur'a göre yaklaşık 2 ton daha fazla ürün alınmış, meyve ağırlığı iki katına ulaşmıştır; bu sonuç yeni muz alanında toprak yorgunluğunun olmamasına ve muza özgü hastalık ve zararlıların henüz sorun oluşturmamasına bağlanmıştır [5].

Dünyada muz

Dünya muz üretimi 1994'te 59,1 milyon tondan 2024'te 139,4 milyon tona çıkarken hasat edilen alan 3,91 milyon hektardan 5,88 milyon hektara genişledi. 1994–2024 döneminde üretimin yaklaşık %51'i Asya'da, %27'si Amerika kıtasında, %20'si Afrika'da gerçekleşti; Hindistan dünya üretiminin yaklaşık dörtte birini karşılarken Türkiye ilk 10 üretici arasında yer almamaktadır [2]. Türkiye'nin 2024'te dünya üretimindeki payı yaklaşık %0,6 oldu [2, 6].

Hindistan23.601 bin t
Çin8.202 bin t
Brezilya6.533 bin t
Ekvador6.377 bin t
Filipinler6.164 bin t
Endonezya5.911 bin t
Nijerya3.325 bin t
Guatemala2.526 bin t
Ruanda2.318 bin t
Tanzanya2.312 bin t

1994–2024 yıllık ortalaması, bin ton. Kaynak: FAO (2026)

Besin değerleri

77–89 kcal

100 gram çiğ muzda [7, 8]

100 g'daOlgunFazla olgun
Su74,9 g78,3 g
Enerji89 kcal77 kcal
Karbonhidrat22,8 g20,1 g
Toplam şeker12,2 g15,8 g
Nişasta5,38 g0,41 g
Lif2,6 g1,7 g
Protein1,09 g0,73 g
Yağ0,33 g0,22 g
C vitamini8,7 mg9,7 mg
B6 vitamini0,37 mg0,23 mg
Folat20 µg25 µg
Potasyum358 mg—
Magnezyum27 mg—
Fosfor22 mg—
Kalsiyum5 mg—

Fazla olgun muzda enerji Atwater özgül faktörleriyle hesaplanmıştır; "—" işareti ilgili kayıtta değerin bulunmadığını gösterir [7, 8]. Muz olgunlaştıkça nişastası şekere dönüşür: fazla olgunlaşmış muzda nişasta neredeyse tamamen kaybolurken şeker miktarı artar.

Hasat ve depolama

Hasat: Muz bitki üzerinde yeme olumuna gelmeden, yeşil olum döneminde hasat edilmelidir; meyve koyu yeşilden açık yeşile dönerken, parmak içleri dolgunlaşıp köşeleri yuvarlaklaşmaya başladığında kesilir. Bitki üzerinde olgunlaşmaya bırakılan muzların kabuğu çatlar ve sonradan olgunlaştırılanlara göre daha fazla nişasta, daha az şeker içerir. Hasat genellikle biri hevengi omzunda taşıyan, diğeri keskin bir bıçakla kesen iki kişiyle, günün serin saatlerinde yapılır; kesilen salkımlar güneşte bekletilmemeli, kabuğun kirlenmemesi için yaklaşık 15 dakika suda tutularak sütünün akması beklenmelidir. Bir muz bitkisi yaklaşık 30–40 kg meyve verir [3]; açıkta yetişen bir bitkiden yaklaşık 20 kg, serada yetişenden yaklaşık 50 kg ürün alındığı da belirtilmektedir. Meyvesi hasat edilen bitki ölür ve yanından çıkan yeni bitki ürün vermeye devam eder; ilk dikimden 8–13 ay sonra ilk hasat yapılır, sonraki hasatlar yaklaşık 8 ayda bir alınır.

Sınıflandırma ve ambalaj: Muzlar parmak iriliğine göre büyük, orta ve küçük; olgunluğa göre koyu yeşilden kahverengi benekli sarıya kadar yedi sınıfa ayrılır. Taraklar ya da parmaklar genellikle içi polietilen kaplı karton kutularda ambalajlanır; su kaybını azaltmak için sap kesitleri kâğıtla sarılır [3].

Muhafaza: Muzlar hasattan en geç 36 saat sonra uygun koşullarda depolanmalıdır. Genel olarak 13°C'de ve %90–95 nemde 7–14 gün saklanabilir; daha düşük sıcaklıklarda üşüme zararı görülür. Muz depoda olgunlaşmayı hızlandıran etilen salgıladığı için depolama süresini uzatmak amacıyla bu gazın ortamdan uzaklaştırılması gerekir [3]. Anamur muzu olarak bilinen Dwarf Cavendish ve Grand Nain çeşitleriyle yapılan bir çalışmada, renklenmeye başlamış muzlarda modifiye atmosfer ambalajı ağırlık kayıplarını yaklaşık yarı yarıya azaltmış (%5,2'den %3,0'a) ve hasat sonrası kayıpları %24'ten %13'e indirmiştir [1].

Bahçede yetiştirme

Sıcaklık
Aylık ortalama 26–27°C ister; 15–16°C'nin altında gelişme geriler, 0°C ve altında toprak üstü kısımlar, –4°C'nin altında gövde ve toprak altı kısımları ölür [3].
Nem
Yüksek nem ister; yetiştiricilikte nem %60'ın altına düşmemelidir [3].
Yer
Ülkemizde Akdeniz kıyısında, Toros Dağlarıyla korunan mikroklima alanlarda yetişir; kuzeyi kapalı, güneye bakan, hafif eğimli yerler tercih edilir [3].
Toprak
Derin, humusça zengin, geçirgen topraklardan hoşlanır; toprak ve su tuzluluğuna çok hassastır [3].
Su
Haftalık ortalama 25–50 mm su ister; sık aralıklarla az az sulanmalıdır [3].
Ayrıntılı yetiştirme rehberi

Çeşitler

Hastalık ve zararlılar

Muzda fusarium solgunluğu ve yaprak leke hastalıkları ile kök oyucu nematod, kırmızı örümcek, pasböcüsü ve kabuklubitler önemli sorunlardır [3].

Hastalık ve zararlılar rehberi

Benzer meyveler

Kaynakça

  1. Canan, İ. ve Ağar, İ. T. (2013). Anamur yöresinde yetişen muzların muhafazasında değişik derim sonrası uygulamaların raf ömrü, meyve kalitesi ve fizyolojisi üzerine etkileri. Çukurova Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 29(1), 1–10.
  2. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2026). FAOSTAT: Crops and livestock products [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL adresinden erişildi.
  3. Millî Eğitim Bakanlığı. (2012). Tarım teknolojisi: Muz yetiştiriciliği (621BHY142). Millî Eğitim Bakanlığı.
  4. Muz yetiştiriciliği [Ders notu]. (t.y.).
  5. Sarıdaş, M. A., Paydaş Kargı, S., Bayıroğlu, B. M. ve Yağ, Ş. (2017). Türkiye muz yetiştiriciliği için yeni bir ekoloji. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 27(3), 370–377.
  6. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Bitkisel üretim istatistikleri [Veri seti]. 30 Eylül 2026 tarihinde erişildi.
  7. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2019). Bananas, raw (FDC ID 173944) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/173944/nutrients
  8. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. (2020). Bananas, overripe, raw (FDC ID 1105073) [Veri seti]. FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov/food-details/1105073/nutrients